Strona używa plików cookies więcej

Kartka z przeszłości / Ludzie

Emil Szramek – śląski krzewiciel polskości

65 lat temu, 13 stycznia 1942 r. w Dachau w brutalny sposób został zamordowany 55-letni ks. dr Emil Szramek – katolicki duchowny, wnikliwy badacz kultury i stosunków społecznych, wybitny humanista, doskonale wykształcony m.in. na Uniwersytecie we Wrocławiu. W roku 1999 został uznany błogosławionym i jest jednym z czworga absolwentów Uniwersytetu we Wrocławiu wyniesionych na ołtarze.

Emil Szramek; fot. za: Narodowe Archiwum Cyfrowe (sygn. 1-N-904a)

Emil Szramek, urodzony 29 września 1887 r. w Tworkowie, pochodził z domu, w którym mówiło się piękną polszczyzną bez naleciałości gwarowych. To dało początek jego zainteresowaniu folklorem Śląska, bo to w nim widział młody Szramek siłę polskości. Po nauce w szkołach w Tworkowie i Raciborzu, przeniósł się do Wrocławia, by tu podjąć studia na uniwersyteckim Wydziale Teologii Katolickiej. W latach 1907–1911 studiował nauki filozoficzne i teologiczne, uczestniczył także w dodatkowych wykładach m.in. z historii Śląska, ekonomii politycznej, psychologii mowy i socjologii. Niejednokrotnie pomagał innym studentom poznawać polską literaturę i kulturę, ponadto udzielał się w pracach tajnych polskich organizacji „Zet” i „Koło Polskie”.

Święcenia kapłańskie przyjął 22 czerwca 1911 r. i został wikarym w Miechowicach, a później w Tychach. To właśnie w Tychach pracował nad swoją dysertacją doktorską dotyczącą kolegiaty św. Krzyża w Opolu. W Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego zachowała się pełna dysertacja, a z jej okładki dowiadujemy się, że Emil Michał Szramek z okazji zdobycia tytułu doktora nauk teologicznych znamienitego Wydziału Teologii Katolickiej Uniwersytetu Fryderyka Wilhelma w Breslau, wygłosi w czwartek 28 stycznia 1915 r. roku o godz. 12 i 1/4 (sic!) w sali posiedzeń wykład na temat dziesięciny na Śląsku. Archiwum UWr dysponuje także dyplomem doktorskim ks. Szramka, z którego wynika, że publiczna obrona doktorska miała miejsce 15 grudnia 1914 r., oraz odręcznie spisanym po łacinie curriculum vitae, datowanym na 19 stycznia 1914 r.

Po obronie doktoratu pracował na placówkach w Zabrze Zaborzu i Mikołowie, gdzie podczas plebiscytu i powstań śląskich czynnie uczestniczył w umacnianiu polskości. Prowadził samodzielne studia i badania, publikując prace historyczne, socjologiczne i i ludoznawcze dotyczące Śląska. Publikował na łamach wielu pism, był redaktorem naczelnym pisma „Głosy znad Odry”, gdzie niejednokrotnie bronił prawa Górnoślązaków do używania języka polskiego. Od 1923 r., za sprawą ks. Augusta Hlonda rozpoczął pracę jako kanclerz Administracji Apostolskiej dla Śląska Polskiego i aż do 1926 r, kiedy to objął mariacką parafię NMP w Katowicach, pełnił różne funkcje. W uznaniu owocnej pracy otrzymał nawet od papieża nominację na tajnego szambelana.

Przez wszystkie lata pracy duszpasterskiej był postrzegany jako jeden z pierwszych śląskich naukowców głoszących tezy o potrzebie większego otwarcia na kontakty między historykami polskimi i niemieckimi.Warto pamiętać też, że był jednym z inicjatorów założenia w Katowicach Biblioteki Śląskiej. Był autorem wielu publikacji, w tym także książek. Spisał wiele biogramów kapłanów, uczonych, działaczy i pisarzy. W przededniu wybuchu wojny, jakby przeczuwając, co może się wydarzyć, spisał testament, w którym wszystko, co posiadał, rozdał.

Od początku okupacji niemieckiej ks. Emila Szramka prześladowało Gestapo, tym bardziej że nie chciał opuścić parafii i swoich parafian. Spotkały go za to różnorodne represje ze strony niemieckich władz okupacyjnych m.in. zabroniono mu głoszenia kazań po polsku oraz pełnienia dotychczasowych funkcji. Dnia 8 kwietnia 1940 r. został aresztowany, po czym więziony był w Dachau i innych niemieckich obozach koncentracyjnych. We wszystkich tych miejscach był niekwestionowanym liderem polskich księży, potajemnie sprawował wszystkie czynności kapłańskie, głosił kazania i modlił się za odrodzenie wolnej Polski. We wspomnieniach współwięźniów rysuje się jako człowiek o niezłomnym charakterze i ogromnej sile ducha. Dnia 13 stycznia 1942 r. zamordowano go w niezwykle brutalny sposób – przez pielęgniarza został zaciągnięty do łaźni, gdzie przez dłuższy czas był oblewany strumieniami lodowatej wody. Tego samego dnia skonał.

Ks. dr Emil Szramek należał do najwybitniejszych duszpasterzy na Śląsku okresu międzywojennego. Jako duszpasterz był jednocześnie przywódcą polskiej inteligencji i krzewicielem polskiej kultury na Górnym Śląsku. Rozumiał, że Śląsk winien być nie tylko miejscem wielkiej pracy, ale również terenem zmagań o wewnętrzny wymiar człowieka, który uzewnętrznia się w tworzeniu i rozwijaniu kultury – tak wspominał błogosławionego ks. abp Damian Zimoń w 2010 r. Nie ulega wątpliwości, że dla Ślązaków był człowiekiem o niezłomnym charakterze i głębokiej duchowości. W tekstach jemu poświęconych podkreśla się, że był on wnikliwym badaczem kultury i stosunków społecznych, klasycznym górnośląskim inteligentem i doskonale wykształconym wybitnym humanistą. Był człowiekiem wielkiej wiary i kultury, żarliwym patriotą, wybitnym znawcą Śląska i ducha jego ludności. Pozostawił po sobie niezwykle bogatą spuściznę literacką o problematyce historycznej, społecznej, etnograficznej, teologicznej i literackiej.

Wraz z innymi 107 męczennikami II wojny światowej do grona błogosławionych Kościoła katolickiego zaliczył Emila Szramka papież Jan Paweł II 13 czerwca 1999 r. Obok św. Edyty Stein (św. Teresy Benedykty od Krzyża), bł. Edmunda Bojanowskiego i bł. ks. Bernarda Lichtenberga jest on jednym z trojga absolwentów Uniwersytetu We Wrocławiu wyniesionych na ołtarze.

We Wrocławiu Emil Szramek patronuje jednej z ulic na Zaciszu.

Tekst: Kamilla Jasińska

Więcej o Emilu Szramku m.in. w „Gabinet bł. ks. dr. Emila Szramka” autorstwa J. Mulewicz, Z. Borowicza i K. Hoły.

Więcej o świętych, błogosławionych i kandydatach na ołtarze związanych z Uniwersytetem we Wrocławiu w artykule Błogosławieni wśród studentów

Dodane przez: Kamilla Jasińska

13 Sty 2017

ostatnia modyfikacja: 19 Sty 2017