Strona używa plików cookies więcej

Nauka / Studenci / Wydarzenia

Biolodzy dla Seniorów

Wydział Nauk Biologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego realizuje projekt pn. „Biologia dla praktyka – program rozwoju zainteresowań oraz pobudzania aktywności edukacyjnej i kulturalnej dla słuchaczy Uniwersytetów Trzeciego Wieku” POWR.03.01.00-00-T068/18 współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, w ramach programu „Trzecia Misja Uczelni”. Projekt skierowany jest do słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku lub innych organizacji seniorów działających na obszarze Gminy Oleśnica i Powiatu Oleśnickiego. Autorem koncepcji, aplikującym i kierownikiem projektu jest dr Józef Krawczyk z Pracowni Edukacji Biologicznej. Autorami programu edukacyjnego, według którego prowadzone są zajęcia są (kolejność alfabetyczna): prof. dr hab. Gabriela Bugla-Płoskońska, mgr Anna Cieślik, mgr Aleksandra Czułowska, dr Magda Dubińska-Magiera, dr Iwona Gottfried, dr Katarzyna Guz-Regner, dr hab. Dorota Kiewra prof. UWr, dr Aleksandra Kilian, dr hab. Jan Kotusz prof. UWr, dr Józef Krawczyk, dr Krzysztof Książkiewicz, dr Joanna Łubocka, dr hab. Ewa Maciaszczyk-Dziubińska prof. UWr, mgr Beata Orłowska, mgr Grzegorz Skórzewski, dr Ewa Stefańska-Krzaczek, dr Joanna Zych. Po rocznej przerwie w realizacji projektu związanej z pandemią COVID-19, w dniach 14-18 czerwca 2021 roku miała miejsce trzecia jego edycja.

Funkcjonowanie seniorów we współczesnym społeczeństwie jest często ograniczone w związku z faktem, iż w okresie ich nasilonej aktywności edukacyjnej wiele powszechnie używanych dziś pojęć, technologii i zjawisk nie funkcjonowało. Wykluczenie społeczne tej grupy wiąże się często z brakiem możliwości rozwoju zainteresowań, ograniczeniem dostępu do ośrodków naukowych i instytucji kultury, barierą ekonomiczną oraz barierą związaną z informatyzacją społeczeństwa. Program ma na celu wsparcie działań w procesie edukacji i przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu tej grupy osób, poprzez zajęcia integrujące ich dotychczasowe doświadczenia z nową wiedzą z zakresu nauk biologicznych oraz uczestnictwo w kulturze. Zapobieganie izolacji społecznej jest realizowane poprzez pobudzanie aktywności edukacyjnej we wspólnych działaniach uczestników, zarówno podczas zajęć związanych z pozyskiwaniem nowej wiedzy i umiejętności, jak i wydarzeń społeczno-kulturalnych. Bardzo ważne jest również wspólne spędzanie czasu po zajęciach (dyskusje, integracja i kształtowanie kompetencji komunikacyjnych), możliwości korzystania z oferty ośrodka akademickiego i kulturalnego. Jednym z założeń programu jest również niwelowanie wykluczenia z powodu braku dostępu do informacji elektronicznej poprzez rozwój kompetencji cyfrowych. Odpowiednio zaplanowane i zorganizowane zajęcia (również w pracowni komputerowej) umożliwiają poznanie i stosowanie technologii informacyjno-komunikacyjnych z odpowiednimi programami i aplikacjami.

Projekt zakłada poszerzenie wiedzy ogólnej i specjalistycznej z zakresu nauk biologicznych, oraz rozwój personalny seniorów, ich kreatywność, a także podmiotowy udział w kulturze, co przekłada się bezpośrednio na satysfakcjonujące (często niedostępne) formy spędzania czasu. Został on zaplanowany w formie intensywnego, 5-dniowego obozu naukowo-kulturalnego, podczas którego realizowanych jest 45 godzin dydaktycznych zajęć. Zajęcia odbywają się w grupach 10-osobowych i prowadzone są przez kadrę naukowo-dydaktyczną WNB UWr. Program kursu obejmuje zagadnienia z zakresu: genetyki (Co to jest i czy należy się bać GMO?; Wykazanie obecności DNA w owocach), histologii (Histologia – warsztat praktyczny), mikrobiologii (Probiotyki, zioła i przyprawy w kuchni – oręż przeciw drobnoustrojom), botaniki

(Świat roślin w pielęgnowaniu zdrowia), zoologii (Bogactwo świata owadów; Bezkręgowce są wśród nas; Herpeton, czyli pełzające i nie tylko; Ptaki, niezbędny element naszego życia. Co robić, by działalność człowieka im nie szkodziła? Problemy z życia ptaków w dwóch niebezpiecznych dla nich okresach: sezon lęgowy i wędrówka jesienna; Tajemnicze rękoskrzydłe. Dlaczego warto chronić nietoperze?), biologii człowieka (Zmiany w szkielecie człowieka od narodzin do późnej dorosłości), ekologii i ochrony środowiska (Bioindykacja, bioindykatory; Bioindykacja w praktyce) oraz zajęć rozwijających kompetencje cyfrowe (Dobrze być na bieżąco… Kompetencje cyfrowe) i wzmacniających siły psychiczne seniorów (Wzmocnienie sił psychicznych u seniorów/-ek). Zajęcia zostały zaplanowane tak, aby możliwe było uwzględnienie dotychczasowych doświadczeń życiowych uczestników, stąd obejmą zagadnienia budzące powszechne lub medialne zainteresowanie, takie jak: zdrowie, żywność funkcjonalna i modyfikowana genetycznie, klonowanie organizmów, rośliny lecznicze i inwazyjne, ochronę przyrody i środowiska, bioróżnorodność w kontekście np. zwierząt pożytecznych i szkodników (np. takich jak kleszcze, nietoperze, płazy i gady itp.), bioindykacyjne metody oceny stanu zanieczyszczeń środowiska. Podczas zajęć seniorzy wspólnie wykonują doświadczenia i rozwiązują problemy, często korzystając z już nabytego doświadczenia. Podstawowymi środkami dydaktycznymi są okazy żywych organizmów oraz preparaty mikro- i makroskopowe. Część zajęć odbywa się w terenie: w Ogrodzie Botanicznym i w Stacji Ornitologicznej w Rudzie Milickiej (całodzienne zajęcia w Rudzie Milickiej w ostatnim dniu obozu). Uczestnicy bardzo wysoko oceniają wszystkie zajęcia, także dotyczące kształcenia kompetencji cyfrowych oraz zajęcia z psychologiem.

Istotnym aspektem tego projektu jest udział w licznych wydarzeniach kulturalnych. Aktywność kulturalna obejmuje wyjście do teatru, kina, muzeów, rejs statkiem, zwiedzanie zabytków Wrocławia itp. W czasie wszelkich wyjść wynajmowani są wykwalifikowani przewodnicy. Rodzaj aktywności ustalany jest wcześniej z uczestniczkami, którzy każdego dnia mają zagospodarowany czas od godziny 8:00 do 22:00. Uczestnicy oraz organizacje, w których są skupiani, nie ponoszą żadnych kosztów uczestnictwa w całym obozie, wszystko jest zaplanowane i opłacane z budżetu projektu. Dotychczasowe zajęcia obejmowały zwiedzanie: Muzeum Narodowego we Wrocławiu, Panoramy Racławickiej, Muzeum Przyrodniczego Uniwersytetu Wrocławskiego, Muzeum Człowieka UWr, Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego i Gmachu Głównego UWr (Aula Leopoldina, Oratorium Marianum i Wieża Matematyczna), zwiedzanie zabytków i obserwacja życia Wrocławia: spacer po magicznym Ostrowie Tumskim, Wrocław nocą (Rynek, Wyspa Słodowa, Ostrów Tumski), przejażdżka (2-3 godziny) zabytkowym tramwajem „Jaś i Małgosia”, nocny rejs statkiem. Podczas pierwszej edycji historię Uniwersytetu przedstawił JM Rektor UWr Prof. dr hab. Adam Jezierski, a także uświetnił zwiedzanie krótkim koncertem organowym w Oratorium Marianum. Seniorzy uczestniczyli w spektaklach w Teatrze Polskim we Wrocławiu, Teatrze Muzycznym CAPITOL we Wrocławiu, Operze we Wrocławiu, a także w seansach filmowych w Multikinie. Podczas całego pobytu uczestnicy mają nieograniczony wstęp do Ogrodu Botanicznego UWr (tu także odbywają się zajęcia), a także zaznajamiani są z polskimi i międzynarodowymi formami ochrony przyrody: Park Krajobrazowy Doliny Baryczy, Rezerwat Przyrody „Stawy Milickie”, jeziora należące do sieci Living Lakes, gdzie także odbywają się zajęcia terenowe.

Dotychczasowa realizacja projektu pozwala stwierdzić, że bez względu na wiek uczestników oraz ich poziom wiedzy biologicznej, samodzielnie wykonywane doświadczenia, obserwacje, badania terenowe itp. rozbudzają pasje, a przede wszystkim wpływają na zwiększenie aktywności prośrodowiskowej na rzecz ochrony bioróżnorodności i zasobów przyrodniczych.

Powodują uwrażliwienie na przyrodę, co przyczynia się do wzrostu świadomości ekologicznej oraz skłania do kierowania się w różnych aspektach życia zasadami zrównoważonego rozwoju. U seniorów obudziła się chęć podejmowania działań prośrodowiskowych. Wszyscy zrozumieli, że ich działania lokalne przyczyniają się między innymi do ochrony bioróżnorodności i konieczna jest zmiana ich dotychczasowych postaw. Postanowili tworzyć tzw. „stołówki dla zwierząt” w postaci pozostawionych martwych drzew, skrupulatnie zapisywali zasady i planowali urządzanie ogrodów (większość z uczestników posiada własny ogród) przyjaznych ptakom i innym zwierzętom, poznawali zasady dokarmiania zwierząt, pokochali nietoperze i postanowili je chronić np. poprzez zawieszanie specjalnych budek w okolicy miejsca zamieszkania. Jednym z cenniejszych efektów zajęć w okolicy Stawów Milickich było propagowanie piękna lokalnej przyrody. Seniorzy mieszkają w niedalekiej okolicy od tego miejsca, a jak określali: „nie mieli pojęcia, że wokół nich jest tak pięknie i można obserwować takie bogactwo organizmów”. Szczególne wrażenie wywarła na nich również informacja, że Stawy Milickie są jednym z 24 jezior i obszarów wodnych na świecie (razem np. z Jeziorem Bajkał, Wiktorii, Pantanal i Morzem Martwym) należących do sieci Living Lakes, które wyróżniają się szczególnymi walorami przyrodniczymi. Pierwszym efektem tych zajęć terenowych są zaplanowane przez uczestników wycieczki rodzinne w to miejsce oraz organizowanie tam wycieczek rowerowych i nordic walking w ramach działań ich UTW.

Po zakończeniu realizacji projektu planowane jest opublikowanie programu i bezpłatne jego propagowanie. Projekt przyczynia się również do rozwoju kadry Uniwersytetu Wrocławskiego. Nauczyciele akademiccy pracujący w zespołach projektowych doskonalą i nabywają kompetencje związane z odpowiednim transferem wiedzy akademickiej i dostosowaniem jej do możliwości percepcyjnych osób w różnym wieku. Poznają i stosują różne metody pracy z uczestnikami projektów, indywidualizują nauczanie, a także na spotkaniach odbywają szkolenia warsztatowe dotyczące np. sposobów pracy ze zróżnicowaną grupą. Przy bardzo dużym wsparciu Dziekanów WNB UWr w zakresie propagowania wagi i konieczności prowadzenia takich projektów na Wydziale, obserwuje się duże zainteresowanie sporej części pracowników, którzy chcą włączyć się w takie działania. Bardzo wymiernym efektem realizacji tych grantów dla dydaktyków jest także możliwość gromadzenia danych i prowadzenie badań edukacyjnych.

W ankietach ewaluacyjnych seniorzy bardzo wysoko oceniają udział w projekcie, dobór treści i metod nauczania, sposób prowadzenia zajęć, ich organizację, zaangażowanie i pasję kadry akademickiej, która (jak określają) była w nich zaszczepiana. Wraz z kolejnymi spotkaniami zmniejszają się ich obawy i dystans w stosunku do pracowników uczelni, zmniejszają się bariery komunikacyjne, rośnie samoocena i kompetencje społeczne. Seniorzy propagują bardzo pozytywne informacje o projektach w całym powiecie oleśnickim, opowiadają o konkretnych zajęciach, o konieczności ochrony różnych organizmów i środowiska lokalnego, co także jest dodatkowym efektem w zakresie działań prośrodowiskowych.

A jak przebiegła trzecia edycja… Była ona szczególnie ważny po ponad rocznej izolacji społecznej, której były poddane osoby starsze w dobie pandemii COVID-19. Działaliśmy jeszcze w reżimie sanitarnym, jednak wszyscy seniorzy/seniorki z wielką ochotą przystąpili do projektu. Pierwszym przeżyciem była immatrykulacja, której dokonał Dziekan WNB dr hab. inż. Marcin Kadej prof. UWr., wręczając każdej osobie specjalnie przygotowany indeks. Rozpoczęły się zajęcia, wypełniające większość dnia uczestników, a popołudnia i wieczory spędzali z kierownikiem projektu i dr Katarzyną Guz-Regner na różnorodnych aktywnościach kulturalnych. Seniorzy wyjechali urzeczeni tym, co dla Nich przygotowaliśmy. W ankietach ewaluacyjnych najwięcej było uwag pozytywnych. Uczestnicy stwierdzali, że: zajęcia były niezmiernie ciekawe, interesujące i przydatne; bardzo dobrze poszerzały wiedzę i były urozmaicone oraz prowadzone w przystępnej formie; podkreślali bardzo miłą atmosferę, profesjonalność ich prowadzenia, empatię oraz wielką pasję i wiedzę prowadzących zajęcia. Generalnie podkreślali, że projekt przyczynił się do poszerzenie ich wiadomości z biologii i psychologii, dobrze integrował grupę, miał bogaty i na wysokim poziomie program kulturalny oraz był bardzo dobrze zorganizowany. Było to grupa wyjątkowo otwartych, sympatycznych i obowiązkowych osób. Ciągle chwalili i podziwiali wiedzę prowadzących oraz sposób ich traktowania, czuli się „bezpieczni, zaopiekowani i rozpieszczani”. Naszym studentom na korytarzach mówili, że „mają wybitnych wykładowców i powinni ich bardzo szanować”! Nie spodziewali się tego przyjeżdżając do Wrocławia i jak mówili: „sprawiliśmy, że rzeczy, które wydawały się dla nich niemożliwe, okazały się łatwe i przyjemne, mimo, że zmęczenie było również duże”. Otrzymałem wiadomość sms-em od jednej z uczestniczek następującej treści: „Takie rzeczy dzieją się tylko w bajkach o krasnoludkach, dobrych duszkach, w „innych światach”, czy jesteście tu naprawdę? Pozdrowienia dla wszystkich, dla kilku specjalne!” – te miłe słowa są bardzo ważne dla zespołu projektowego i jeszcze bardziej motywują do pracy w projekcie, a jednocześnie pokazują wysokie kompetencje kadry dydaktycznej. Kolejna osoba żartowała, że „mieszka obok policji i jako wolontariuszka będzie pomagać w badaniu DNA na policji, a na dowód swoich umiejętności pokaże im eppendofkę z bananowym DNA, który sama wyizolowała”, większość osób pokochała nietoperze i wszelkie „robale”, doceniła probiotyki i przyprawy stosowane w kuchni z punktu widzenia mikrobiologicznego itp. – wyjazd do Rudy Milickiej był pełen takich żartów i każda osoba mówiła kierownikowi projektu coś miłego o tym tygodniu we Wrocławiu i o różnych zajęciach. Powiedzieli także, że wszystkie otrzymane materiały (ponad 100 stronicowy zeszyt z instrukcjami i ćwiczeniami oraz jeszcze obszerniejsze kompendium do każdego tematu) przestudiują dokładnie przy ziołowej herbatce (zioła otrzymali także w ramach projektu) i będą w zimowe wieczory nas wspominać.

Wszystkie aktywności kulturalne były także wysoko ocenione przez seniorów, zarówno rej statkiem, zwiedzanie Wrocławia podczas jazdy zabytkowym tramwajem „Jaś i Małgosia”, muzea, kino i szczególnie spektakl w Operze we Wrocławiu sprawiły wiele radości i dostarczyły niezapomnianych wrażeń. Po spektaklu w Operze seniorzy/seniorki wrócili wspólnie do hotel zwiedzając Wrocław nocą. Trasa spaceru przebiegała ul. Świdnicką, dookoła Rynku, ul. Kuźniczą, pl. Uniwersyteckim, Mostem Uniwersyteckim, Wyspą Słodową, Mostem Tumskim, ul. Katedralną, pl. Katedralnym i ul. Św. Józefa. Uczestnicy/ uczestniczki podziwiali piękne iluminacje zabytków Wrocławia, co zrobiło niesamowite wrażenie. Wszyscy podkreślali, że mimo takiej pory Rynek i jego okolice tętnią życiem, jest tam tak wiele osób, czynnych jest tak wiele restauracji itp. Niesamowite wrażenie zrobiła także Wyspa Słodowa, nabrzeża Odry, barki z restauracjami, a przede wszystkim niesamowity tłum młodych ludzi bawiących się na wyspie. Uczestnicy podkreślali, że w czasach ich młodości było zupełnie inaczej i że obecny ich wiek nie przeszkadzałby im (gdyby mieszkali we Wrocławiu) w odwiedzaniu Wyspy i spędzaniu tam wieczorów. Bawiący się na Wyspie młodzi ludzie uśmiechali się i bardzo przyjaźnie zagadywali do seniorów/-ek, którzy bardzo to docenili, szczególnie podkreślając kulturalne zachowanie wszystkich przebywających na Wyspie osób.

Dziękujemy bardzo Panu Dziekanowi, wszystkim osobom prowadzącym zajęcia, a szczególnie dr Katarzynie Guz-Regner oraz Pani Agnieszce Kwiatkowskiej za wszelką pomoc. Myślę, że dla nas był to też miło i radośnie spędzony czas mimo, że ciężko pracowaliśmy.

Projekt i jego efekty były przedstawiane między innymi podczas XXIII Krajowej Konferencji Dydaktyków Przedmiotów Przyrodniczych w Jaworzu, XXIV Krajowej Konferencji Dydaktyków Przedmiotów Przyrodniczych w Warszawie oraz opublikowane przez kierownika projektu*.

*Krawczyk J., 2020. Programy edukacji biologicznej realizowane w uczelni wyższej, jako działania aktywujące społeczeństwo prośrodowiskowo, (w): Walosik A., Żeber-Dzikowska I. (red.): Edukacja przyrodnicza. W kręgu teorii i praktyki, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków, 21-40.

Autor tekstu: dr Józef Krawczyk

logo ue

Dodane przez: Agata Sałamaj

6 lipiec 2021

ostatnia modyfikacja: 6 lipiec 2021