Strona używa plików cookies więcej

Wydarzenia

„Caspar Neumann. Dusze i fundusze. Księga narodzin i pogrzebów dla miasta Wrocławia”

Caspar Neumann (1648-1715) to postać wyjątkowa w historii Wrocławia w kontekście nauki i sztuki, a w szczególności statystyki demograficznej i fascynacji śmiercią. W historii kategoria vanitas zwiększała swą intensywność najczęściej w sytuacjach granicznych, czasach zarazy i niepewności, tak też jest obecnie w kontekście Covid-19, ale to nie jedyny powód. Problemy klimatyczne, ekologiczne, medyczne współtworzą obraz społecznej niepewności z niemalże równą intensywnością powodując niekiedy poczucie bezradności i osamotnienia. Język sztuki umożliwia nam zrozumienie wielu z tych zagadnień skupiając je w soczewce sztuk wizualnych i muzycznych.

Projekt „Caspar Neumann. Dusze i fundusze. Księga narodzin i pogrzebów dla miasta Wrocławia” ma zachęcić do wspólnej refleksji na tymi zagadnieniami, a przewodnikami po nich będą członkowie Akademii Młodych Uczonych i Artystów oraz zaproszeni do współpracy badacze i artyści. Pomysłodawcą i współorganizatorem projektu jest dr Grzegorz Joachimiak z Instytutu Muzykologii UWr. Zapraszamy między 4 a 25 października 2021 r. do Zakładu Narodowego im. Ossolińskich przy ul. Szewskiej 37, gdzie odbędzie się wystawa, dwa koncerty, konferencja naukowa i wstępne badania socjologiczne. Na wszystkie wydarzenia wstęp jest wolny.

Patronat honorowy:

Prezydent Miasta Wrocławia Jacek Sutryk

JM Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego prof. dr hab. Przemysław Wiszewski

Konsul Generalny Republiki Federalnej Niemiec we Wrocławiu Hans Jörg Neumann

Dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich dr Adolf Juzwenko

Organizatorzy:

– Akademia Młodych Uczonych i Artystów

– Wrocławskie Centrum Akademickie (Biuro Współpracy z Uczelniami Wyższymi)

– Zakład Narodowy im. Ossolińskich

– Uniwersytet Wrocławski

– Akademia Sztuk Pięknych im. E. Gepperta we Wrocławiu

– Biuro Łącznikowe Wolnego Państwa Saksonii we Wrocławiu

– Akademia Muzyczna im. K. Lipińskiego we Wrocławiu

Pomysł i realizacja:

Grzegorz Joachimiak (Instytut Muzykologii UWr i Katedra Muzyki Dawnej AMKL)

Łukasz Huculak (Katedra Malarstwa ASP we Wrocławiu)

współpraca: Monika Sochacka i Tomasz Janoś (WCA), Emilia Kłoda i Alicja Przestalska (Muzeum Książąt Lubomirskich ZNiO)


HARMONOGRAM WYDARZENIA 

4 października

godz. 18.00 Wernisaż wystawy PSYCHOPOMP, Aula i Sale pod Kopułą ZNiO, Wrocław, ul. Szewska 37

Psychopomp to postać łącząca światy i czasy. Zawieszony w „bezczasowym” trwaniu dzielącym było od będzie, wiąże cielesną śmierć z pośmiertną sublimacją bytu. Tytuł wystawy, choć w pierwszej chwili może wydać się niejasny, zyskuje sens natychmiast po sięgnięciu do antycznych źródeł: psyche – dusza i pompos – przewodnik. Psychopompa znaleźć można we wszystkich starożytnych mitologiach. Anubis, Hermes, Charon a także Walkirie, jawią się jako cisi bohaterowie większości religijnych wierzeń, których ambicją jest „dystrybucja” dostępu do zaświatów. Kontrolowanie pośmiertnej reaktywacji dusz stanowi zarazem najczęściej klucz do doczesności. Wypada wsłuchać się w opinię tanatologów, którzy w ludzkiej obawie przed śmiercią, gwałtowną utratą jednostkowej świadomości, widzą fundament kultury i cywilizacji, wszelkich wysiłków zmierzających do zrozumienia reguł rządzących rzeczywistością. Próbę taką podejmują również sztuki wizualne, w obrębie których odnaleźć można niezliczone artefakty odnoszące się tak do śmierci, jak i potencjału pośmiertnego istnienia bądź nieistnienia.

Na prezentowaną we wrocławskim Ossolineum wystawę składają się dzieła pochodzące ze zbiorów Zakładu Narodowego: rysunki, ryciny i fotografie oraz obrazy, obiekty i instalacje artystów współczesnych wszystkich pokoleń, od niedawnych absolwentów krakowskiej i wrocławskiej Akademii, po nieżyjących już mistrzów.

Wydarzeniu patronuje postać Caspara Neumanna (1648-1715). „Uczony i duchowny z Wrocławia, zajmujący się się zagadnieniem umieralności” to postać intrygująca, nieco tajemnicza, zasłużona zarówno dla spuścizny muzycznej, jak i nowoczesnych systemów emerytalnych. Wnikliwe studium umieralności ludności Wrocławia zaświadcza o jego specjalnym stosunku do śmierci. Dla Neumanna to z jednej strony egzystencjalny dramat, z drugiej – kwestia ściśle naukowa, powiązany z socjologią i ekonomią element biopolityki.

Wystawa potrwa do 25 października.

godz. 20.00 Koncert na inaugurację TĘSKNOTY – LĘKI – SPOTKANIA, Aula Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, Wrocław, ul. Szewska 37

Johann Sebastian Bach: „Liebster Gott, wenn werd ich sterben?”, kantata z tekstem C. Neumanna (BWV 8), „Wer weiß, wie nahe mir mein Ende?” (BWV 27)

Soliści:

Aleksandra Turalska – sopran
Ewelina Wojewoda – alt
Maciej Gocman – tenor Andrzej Zawisza – bas
Wrocławska Orkiestra Barokowa pod kierunkiem artystycznym Jarosława Thiela
koordynacja: Grzegorz Joachimiak

Lęk, izolacja, strach, przemijanie – wszystkie te określenia w czasie pandemii Covid-19 padają znacznie częściej niż kiedykolwiek wcześniej od czasów II wojny światowej. Przed pandemią, przestrzenią w której pojawiała się tematyka mortualna był przede wszystkim kontekst pogrzebów, treści obecnych w przestrzeniach sakralnych i w sztuce. Określenie „memento mori” stało się w ostatnim czasie nie tyle popularne, co realne i wszechobecne. Zmieniła się wręcz społeczna optyka odbioru tej tematyki. Pandemia stała się rodzajem zniewolenia społecznego, ludzkich tragedii, czasem bólu, ale niekiedy, paradoksalnie, dla niektórych również czasem radości. W dziejach kultury epidemie się zdarzały i każdorazowo sztuka nam o tym „przypomina”. Przyjmuje zatem w tym kontekście rodzaj wspomnienia, tęsknoty za dawną rzeczywistością, czasem przestrogi, niekiedy jest też sposobem wyrażania pewnych idei, wyrazem społecznych nastrojów, lęków, ale i prawdziwej radości choćby z wirtualnych spotkań, które dzięki nowym mediom są teraz możliwe. Moment w jakim pojawia się to wydarzenie i koncert nie jest jednak przypadkowy. Treści zawarte w dziełach J.S. Bacha nabierają rzeczywistego, znacznie bardziej niż dotychczas uchwytnego znaczenia. Szczególnie w obu proponowanych kantatach (BWV nr 8 i nr 27) odnaleźć można uniwersalne wartości, istotne zwłaszcza w czasach zarazy: poczucie bezpieczeństwa, pamięć o bliskich nam osobach i wzajemny szacunek.

Wybrane kompozycje na ten koncert mają jednak również inne osadzenie w kulturze, zwłaszcza w historii Wrocławia. Autorem tekstu wykorzystanego w „Liebster Gott, wenn werd ich sterben?” (BWV) jest Caspar Neumann (1648-1715) – człowiek nauki i sztuki, ojciec statystyki demograficznej, który był zafascynowany śmiercią i kwestią umieralności, postacią wyjątkową w historii Wrocławia ze względu na swoje oryginalne zainteresowania i współpracę m.in. z Edmondem Halleyem, która zaowocowała projektem obliczania i tworzenia funduszy emerytalnych, do których modelem stała się społeczność Wrocławia. Czy pytanie o dzień swojej śmierci budzi w nas lęk i przerażenea? Czy wręcz przeciwnie, jest wyrazem radości na spotkanie z Absolutem? Czy słowa Caspara Neumanna są wciąż aktualne dla wrocławian?

4–25 października

Badania wstępne „Świadkowie pandemii. Doświadczenia psychospołeczne artystów i publiczności na przykładzie Wrocławia”
koordynacja: Ziemowit Socha, współpraca: Grzegorz Joachimiak

Caspar Neumann wyznaczył w swoich badaniach kierunek mający na celu poznanie pewnych matematyczno-społecznych zależności, a jego fascynacja śmiercią i narodzinami ludzi doprowadziła również do działań artystycznych w tematyce vanitas. Sztuka w tym projekcie może stać się swoistym probierzem społecznych nastrojów i psychicznej kondycji społeczeństwa. Chcemy się dowiedzieć jak ta sytuacja wygląda we Wrocławiu, gdy po ponad 300 latach wracamy do perspektywy zainicjowanej przez wrocławskiego uczonego. Nie chodzi tu już o statystykę demograficzną, lecz o reakcje na sztukę o tematyce egzystencjalnej w czasie wyjątkowym jakim jest pandemia. Doświadczenie zmagania się z Covid-19 potencjalnie zmienia naszą optykę na problemy codzienności i miejsca sztuki oraz wywoływanej przez nią refleksji. Chcemy dzięki temu projektowi przyjrzeć się potencjałowi, jaki w rzeczywistości po Covid-19 może odgrywać kultura artystyczna, czy jej społeczna percepcja w obliczu zetknięcia się ze śmiercią w życiu codziennym zmieniła się? Czy mieszkańcy Wrocławia oczekują, by sztuka mortualna inspirowała do refleksji zwłaszcza w czasie pandemii? Projekt zakończy się publikacją w postaci raportu.

25 października

9.00-17.00 – konferencja naukowa „Tablice narodzin i śmierci dla miasta Wrocławia. Nowe odczytanie dziedzictwa Caspara Neumanna (1648-1715) w perspektywie interdyscyplinarnej” 

Koordynacja: Grzegorz Joachimiak

Moderowanie : Katarzyna Młyńczak-Sachs

18.00 Finisaż wystawy PSYCHOPOMP

kurator wystawy: Łukasz Huculak, współpraca: Emilia Kłoda i Alicja Przestalska

19.00 Koncert zamykający

Paweł Hendrich: OSAMOTNIENIE(NIE)…

Premiera kompozycji napisana ku pamięci osób zmarłych i cierpiących w związku z Covid-19 wrocławian, która będzie formą „instal-akcji” (koncert poszerzony o wydarzenia instalacyjne i performatywne).

Orkiestra Muzyki Nowej pod kierunkiem artystycznym Szymona Bywalca

Soliści:

Szymon Bywalec – dyrygent [Cond.]
Alicja Molitorys – flety (in C, basowy) [Fl.]
Mirosław Kuchlewski – waltornia [Hn.]
Rafał Łuc – akordeon [Acc.]
Danuta Sobik-Ptok – wiolonczela [Vc.]
Adam Bonk – perkusja [Perc.]
Staszek Sroka – gitara elektryczna [E. Gtr.]
Paweł Hendrich – elektronika [El.]

koordynacja: Grzegorz Joachimiak

Źródłem koncepcji utworu jest obecna sytuacja pandemii i związane z nią ograniczenia. Jako społeczeństwo po raz pierwszy od kilkudziesięciu lat znaleźliśmy się w tego rodzaju sytuacji powszechnego zagrożenia. Chociaż dotyczy ona nas wszystkich, to jednak każdy z nas odbiera ją subiektywnie. Codzienny pędzący świat sprzyja ekstrawertykom, tymczasem teraz okoliczności się zmieniły – wszyscy (pozostając w przymusowym odosobnieniu) mamy większą sposobność do introwertycznej refleksji i analizy sytuacji, w której się znaleźliśmy. Tematem utworu będą więc emocje odczuwane podczas pandemii przez mieszkańców Wrocławia – miasta, które stało się jednym z pierwszych ognisk epidemii w Polsce. Na scenie zabrzmią dźwięki symbolizujące bunt przeciwko niechcianej izolacji, przymusowej rozłące z bliskimi, nieustannej niepewność, a nawet strachowi.

Podczas takich ekstremalnych sytuacji jak pandemia najlepiej widać, że Wrocław to przede wszystkim zamieszkujący go ludzie, a nie zabudowa urbanistyczna. I to właśnie ludzi najbardziej nam brakuje, gdy musimy przez dłuższy czas pozostawać w swoich domach. W utworze nie zabraknie więc wątku tęsknoty, której doświadcza również kompozytor – choć mieszkamy blisko, w tym samym mieście, to nie możemy się spotkać z innymi ludźmi i musimy polegać na niedoskonałych substytutach w postaci kontaktów elektronicznych.

Caspar Neumann

Dodane przez: Agata Kreska

30 wrz 2021

ostatnia modyfikacja: 14 paź 2021