Strona używa plików cookies więcej

Kartka z przeszłości / Ludzie

Eduard Buchner – notatki noblisty

Eduard Buchner, chemik, który udowodnił, że komórki żywe nie są konieczne do fermentacji, w 1907 r. otrzymał za to odkrycie Nagrodę Nobla. Jest jednym z kilkunastu noblistów związanych z Wrocławiem i Uniwersytetem. W sierpniu 2017 r. mija setna rocznica jego śmierci. 

Eduard Buchner do Wrocławia przyjechał w 1909 r. już jako światowej sławy uczony i laureat Nagrody Nobla. Otrzymał ją w 1907 r. w dziedzinie chemii za prace badawcze nad alkoholową fermentacją drożdżową i procesami fermentacyjnymi bez udziału komórek żywych. To on udowodnił, że komórki żywe nie są konieczne do fermentacji, niezbędne jest natomiast wytwarzane przez te komórki białko. Odkryty enzym przeprowadzający fermentację sacharozy Buchner nazwał zymazą.

Po lewej fotografia Eduarda Buchnera z albumu pamiątkowego profesorów Uniwersytetu we Wrocławiu. Zdjęcia w sepii, mężczyzna z siwymi włosami, w wąsach, w garniturze, wiek ok. 60 lat. Po prawej skrypty Buchnera do jego wrocławskich wykładów. Dwa zeszyty zamknięte z ręcznymi tytułami na okładkach, jeden zeszyt otwarty, widać ręczne notatki.
Po lewej fotografia Eduarda Buchnera z albumu pamiątkowego profesorów Uniwersytetu we Wrocławiu (fot. ze zbiorów Archiwum UWr); po prawej skrypty Buchnera do jego wrocławskich wykładów (fot. Dominika Hull/UWr/CC BY-NC 2.0)

Swoją przygodę z chemią rozpoczął od studiów na Politechnice w rodzinnym Monachium. Później związał się z Uniwersytetem Monachijskim, gdzie w roku 1888 otrzymał stopień doktora, pracując następnie w laboratorium chemii organicznej na stanowisku zastępcy asystenta, zastępcy wykładowcy i wreszcie wykładowcy (1891). W kolejnych latach pracował na uniwersytetach w Kilonii (1893–1896), Tybindze (1896–1898) i Berlinie (1898–1909). Prowadził prace badawcze z dziedziny związków cyklicznych, które doprowadziły w 1899 r. do odkrycia pirazolu. W 1903 r. wyjaśnił fermentację alkoholową oraz udowodnił, że nie jest ona działaniem komórek żywych. Dwa lata po odebraniu Nagrody Nobla, w 1909 r. przeniósł się do Breslau. Instytut Chemii wrocławskiego Uniwersytetu mieścił się wówczas przy Burgstrasse 8 (ul. Grodzka 8), w wzniesionym w 1851 r. w stylu neorenesansu florenckiego budynku, będącym przedłużeniem gmachu głównego po stronie wschodniej. Tu przez niemal 3 lata Buchner prowadził wykłady z chemii organicznej i nieorganicznej. W 1911 r. przeniósł się do Würzburga. Będąc tam profesorem chemii, po wybuchu I wojny światowej, zgłosił się ochotniczo do służby w armii niemieckiej i walczył w stopniu majora. Podczas jednej z bitew został ciężko ranny i zmarł 13 sierpnia 1917 r. w Fokszanach w Rumunii.

Po lewej Instytut Chemii przy Burgstrasse 8, w którym wykładał Buchner. Po prawej gmach główny UWr w 1945 r. z widocznym po lewej stronie mocno uszkodzonym w wyniku działań wojennych budynkiem Instytutu Chemii. Na początku lat 50. XX wieku budynek ten został rozebrany, a na pustym placu, który po nim pozostał, znajduje się dzisiaj parking. Widać wielką wyrwę po bombie w głównym gmachu
Po lewej Instytut Chemii przy Burgstrasse 8, w którym wykładał Buchner (przedwojenna pocztówka ze zbiorów Muzeum UWr). Po prawej gmach główny UWr w 1945 r. z widocznym po lewej stronie mocno uszkodzonym w wyniku działań wojennych budynkiem Instytutu Chemii. Na początku lat 50. XX wieku budynek ten został rozebrany, a na pustym placu, który po nim pozostał, znajduje się dzisiaj parking (fot. Edward Zubik, ze zbiorów Archiwum UWr)

Na berlińskim Uniwersytecie Humboldta znajduje się oryginał dyplomu noblowskiego Buchnera, muzeum w Monachium jest właścicielem listów i prywatnych dokumentów, zaś w Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego zachował się własnoręcznie spisany życiorys Buchnera. W kwietniu 2015 r. dr Richard Buchner, wnuk noblisty, ofiarował Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego – składając na ręce ówczesnego prorektora a obecnego rektora UWr prof. Adama Jezierskiego – pięć tomów oryginalnych skryptów do wykładów z chemii organicznej i nieorganicznej Buchnera spisanych przez jego asystentów i uzupełnionych własnoręcznie przez Buchnera. Jego autorstwa są także rysunki, szkice i wzory. Najstarszy jest zeszyt eksperymentów do wykładów z chemii organicznej spisany w 1899 r., z którego Buchner korzystał w Berlinie i we Wrocławiu. Pozostałe cztery powstały nieco później w Berlinie lub już we Wrocławiu. Dwa tomy stanowią wprowadzenie do eksperymentów chemii organicznej, trzy zeszyty są natomiast opisem eksperymentów. Zeszyty były prowadzone w charakterystyczny dla ówczesnych czasów sposób: wszystkie kartki były zgięte wzdłuż, a notatki sporządzano wyłącznie na prawych stronach, jedynie po prawej stronie zgięcia. Lewe strony i miejsce po lewej stronie zgięcia zostawiano na rysunki, schematy i dopiski, będące wynikiem dalszych badań nad danym zagadnieniem.

Skrypty można oglądać na wystawie w Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego.

Kamilla Jasińska

Dodane przez: Kamilla Jasińska

14 Sie 2017

ostatnia modyfikacja: 28 Sie 2017