Strona używa plików cookies więcej

Nauka / Wydarzenia

III edycja projektu edukacyjnego dla uczniów i uczennic szkół podstawowych już za nami

Po ponad rocznej przerwie za sprawą pandemii COVID-19 w czerwcu tego roku została wznowiona III edycja projektu dydaktycznego pn. „Świat odkrywców, odkrywanie świata – nowatorski program rozwoju kompetencji i pobudzania aktywności edukacyjnej i kulturalnej dla dzieci szkół podstawowych”, POWR.03.01-00-00-T121/18. Projekt ten jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego za pośrednictwem Narodowego Centrum Badań i Rozwoju w ramach programu „Trzecia Misja Uczelni” w zakresie Działania 3.1 Kompetencje w szkolnictwie wyższym Oś III Szkolnictwo wyższe dla gospodarki i rozwoju, z dotację w wysokości 390 954,00 zł. Środki te są przeznaczone na realizację 5 zadań tj. opracowanie autorskiego programu edukacyjnego dla uczniów i uczennic szkół podstawowych i jego wdrożenie w formie przeprowadzenia 4 edycji zajęć w przeciwdziałaniu wykluczeniom społecznym i kulturalnym dzieci z powiatu oleśnickiego w latach 2018-2021 r.

Głównym realizatorem tego projektu jest Wydział Nauk Biologicznych UWr, a kierownikiem projektu zaś autorka koncepcji i wdrożenia dr Katarzyna Guz-Regner z Zakładu Mikrobiologii. Celem projektu jest rozwijanie kompetencji kluczowych i umiejętności uniwersalnych niezbędnych na rynku pracy oraz kompetencji społeczno-komunikacyjnych u dzieci i młodzieży szkolnej. Projekt ten wspiera działania w procesie edukacji i wychowania dzieci szkół podstawowych poprzez zrównoważony rozwój intelektualny i psychoemocjonalny uczniów i uczennic, w tym ich uczestnictwo w życiu kultury. Projekt zakłada również szerzenie wartości estetycznych i etycznych w osobistym rozwoju ucznia i uczennicy, a także patriotycznych postaw w kontekście umiłowania ojczystej przyrody i poszanowania dóbr przyrodniczych i narodowych oraz zwiększenia świadomości i odpowiedzialności za stan środowiska. Podjęte przez Wydział Nauk Biologicznych działania w zakresie pobudzania aktywności edukacyjnej i kulturalnej dzieci zakwalifikowanych szkół podstawowych do programu mają na celu rozbudzania w nich ciekawości poznawczej i zwiększenia zainteresowań naukami biologicznymi i przyrodniczymi.

W trakcie realizacji projektu powstał nowatorski program kształcenia kompetencji i umiejętności uniwersalnych u dzieci w wieku 11-15lat, który obejmuje 14 autorskich scenariuszy do zajęć w edukacji biologicznej i prośrodowiskowej. Program powstał dzięki twórczej pracy znakomitych dydaktyków i edukatorów na Uniwersytecie Wrocławski z wieloletnim doświadczeniem pedagogicznym, którzy również byli wykonawcami unikatowych zajęć dla dzieci na Wydziale (kolejność alfabetyczna): dr Bogna Bartosz z Zakładu Psychologii Osobowości WHiP, prof. dr hab. Gabriela Bugla-Płoskońska i dr Katarzyna Guz-Regner z Zakładu Mikrobiologii WNB, dr Arnold Garbiec i dr Marta Migocka-Patrzełek z Zakładu Biologii Rozwoju Zwierząt WNB, dr Iwona Gottfried z Zakładu Ekologii Behawioralnej WNB, mgr Hanna Jarosz z Ogrodu Botanicznego UWr, dr hab. prof. Jan Kotusz, dr hab. Tomasz Maltz, dr hab. Małgorzata Proćków i mgr Grzegorz Skórzewski z Muzeum Przyrodniczego UWr, dr Józef Krawczyk i dr Joanna Łubocka z Pracowni Edukacji Biologicznej WNB, dr Krzysztof Książkiewicz i dr Joanna Zych z Zakładu Biologii Człowieka WNB, prof. dr hab. Ewa Maciaszczyk-Dziubińska, dr Iwona Migdał i dr hab. Donata Wawrzycka z Zakładu Genetyki i Fizjologii Komórki WNB. W gronie prowadzących zajęcia na Wydziale znaleźli się również dydaktycy/ edukatorzy, będący specjalistami w dziedzinie nauk biologicznych: dr Magda Dubińska-Magiera z Zakładu Biologii Rozwoju Zwierząt WNB, dr Bartłomiej Dudek z Zakładu Mikrobiologii WNB oraz mgr inż. Karolina Sokołowska i mgr inż. Wioletta Foremska z Ogrodu Botanicznego UWr.

Program zakłada realizację w cyklu 44 godzin dydaktycznych zajęcia z biologii, w tym z genetyki (7h), mikrobiologii w strategii projektu (7h), zoologii i biologii człowieka (16h), botaniki i kreatywności (10h) oraz zajęcia z wychowania społeczno-komunikacyjnego (4h) z psychologiem. Wszystkie organizowane zajęcia są zajęciami praktycznymi i odbywają się przede wszystkim w formie laboratoriów, warsztatów, ćwiczeń oraz zajęć w terenie. Zakres realizowanych treści merytorycznych programu oraz forma prowadzenia zajęć edukacyjnych na Wydziale dla uczniów i uczennic zyskuje na dużej atrakcyjności tego projektu, którego zadaniem jest edukacja wspierająca kształcenie uczniów i uczennic w szkołach podstawowych. Tematyka zajęć z biologii związana jest m. in. z preparatyką i wizualizacją struktur komórkowych i tkankowych, mikroskopowaniem, prowadzeniem kultur hodowlanych, antropometrią, morfo-taksonomią w rozróżnianiu organizmów, obserwacją okazów żywych organizmów i ich przodków, badaniem śladów życia współczesnych i wymarłych organizmów oraz badaniem stanu jakości środowisk w strategii projektu. Nieodzownym elementem programu edukacyjnego jest również uczestnictwo dzieci w kulturze i udział w konkursie z nagrodami za najlepszą prezentację efektów pracy zespołowej (w formie posteru) przy projektach uczniowskich. W trakcie zajęć uczniowie i uczennice mają także okazję rozwijać swoje kompetencje cyfrowe, korzystając z technologii informatycznych i cyfrowych, wspierając tym samym swoją edukację szkolną (mobilne aplikacje edukacyjne „Czyj to liść”, BatLib-Bat calls, miMind, zasoby sieci internetowej, w tym Cyfrowa Biblioteka UWr, oprogramowania authoringowe z kodami QR, strony eksperckie dedykowane działaniom na rzecz ochrony zdrowia czy ochrony przyrody).

Dotychczas przeprowadzono trzy edycje zajęć kursowych w formie obozów naukowo-kulturalnych w ramach niniejszego projektu. Dwie pierwsze edycje odbyły się w okresie wiosenno-letnim 2019 roku, III długo wyczekiwana edycja zaś w dniach 7-11 czerwca 2021r po powrocie dzieci i młodzieży szkolnej do nauczania stacjonarnego w szkołach podstawowych i zniesieniu większość obostrzeń w gospodarce, zwłaszcza w sektorze usługowym. Z powodu pandemii COVID-19, realizacja III edycji zajęć na Wydziale Nauk Biologicznych UWr dla 34 uczniów i uczennic z zakwalifikowanej do programu Szkoły Podstawowej Nr 3 im. Podróżników i Odkrywców Polskich w Oleśnicy była nieco inna od poprzednich edycji; a mianowicie trudna i wiązała się z licznymi ograniczeniami. Dla zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego wszystkim uczestnikom i uczestniczkom projektu, zajęcia edukacyjne prowadzono w małych grupach 8-9 osobowych w przestronnych salach dydaktycznych na Wydziale Nauk Biologicznych z utrzymaniem reżimu sanitarnego. Nad bezpieczeństwem zdrowotnym nieletnich uczestników i uczestniczek projektu czuwali zarówno Kierownik projektu dr Katarzyna Guz-Regner jak i Dziekan Wydziału Nauk Biologicznych UWr dr inż. hab. prof. Marcin Kadej.

Dzieci zakwalifikowanej szkoły podstawowej w wieku 11-15 lat od 7 czerwca do 11 czerwca 2021r pod czujnym okiem opiekunów szkolnych przebywały we Wrocławiu i aktywnie uczestniczyły w zajęciach kursowych na Wydziale Nauk Biologicznych UWr. Zajęcia kursowe były realizowane w 5 modułach, obejmujących specjalności w dziedzinie nauk biologicznych takich jak Mikrobiologia, Genetyka, Zoologia i Biologia człowieka, Botanika i Kreatywność (5 sesji tematycznych z zakresu biologii i kreatywności) oraz w dziedzinie nauk społecznych w zakresie Wychowania społeczno-komunikacyjnego. W III edycji projektu przeprowadzono w sumie 164 jednostek lekcyjnych (godzin dydaktycznych), w tym 16 godzin zajęć w terenie dla 4-ch grup (8-9 osobowych). Program edukacyjny zawierał treści nawiązujące do podstawy programowej z biologii na poziomie kształcenia edukacyjnego w klasach 7-8 z poszerzeniem wiedzy ogólnej i specjalistycznej oraz możliwością rozwijania u dzieci umiejętności jakich nie można zdobyć w szkole, w tym również w zakresie doskonalenia kompetencji kluczowych niezbędnych na rynku pracy. Treści programu edukacyjnego są zawsze dopasowywane do grupy docelowej dzieci, do ich wieku i potrzeb edukacyjnych oraz tempa pracy uczestników i uczestniczek projektu. Zajęcia w III edycji miały również jak w poprzednich edycjach charakter praktyczny typu laboratoria, warsztaty, ćwiczenia i w terenie z minimalną formą informacji podawczej i były prowadzone w profesjonalnie wyposażonych pracowniach i salach laboratoryjnych UWr z dostępem do specjalistycznego sprzętu laboratoryjnego i aparatury badawczo-pomiarowej. Dzięki temu możliwe było prowadzenie unikatowych, niepowtarzalnych doświadczeń i eksperymentów oraz rozwijanie u dzieci licznych umiejętności, w tym pracy metodą naukową i realizację ich grupowych projektów. Program zajęć kursowych obejmował takie tematy jak: Wykazywanie obecności DNA w komórkach na przykładzie kiwi, Restryktazy – molekularne nożyczki, Bioindykacja – mikroorganizmy w ochronie środowiska, Drobnoustroje odkrywają tajemnice czystości środowiska, Czy są takie same? – Tkanki zwierzęce w obiektywie mikroskopu, Różnorodność świata bezkręgowców, Kręgowce- jeden schemat, dziesiątki możliwości, Znaczenie starodrzewów liściastych dla nietoperzy, Ocena wieku na podstawie szczątków kostnych, Ocena płci człowieka na podstawie szkieletu, Szlakiem drzew polskich, Niesamowite przystosowania – sukulenty, Kreatywne rozwiązywanie problemów i Mistrz komunikacji, czyli jak porozumiewać się ludźmi.

Podczas zajęć wszystkie dzieci były aktywnie włączane w różne zadania, wykonując je samodzielnie, w parach lub zespołach. Sprzyjało to rozwijanie i doskonalenie umiejętności pracy w grupie i kreatywnego rozwiązywania problemów, umiejętności prowadzenia obserwacji i doświadczeń oraz pracy strategią projektu. Na zajęciach laboratoryjnych i warsztatach oraz w terenie użyto różne strategie nauczania, głównie problemowe i projektu w kontekście zadaniowym, dzięki którym pobudzano dzieci do aktywności edukacyjnej i jednocześnie mogły być rozwijane liczne kompetencje, w tym kognitywne (formułowania problemu badawczego, planowania i realizacji wspólnie podjętych zadań projektowych, prowadzenia obserwacji i notacji, wnioskowania i dyskutowania). Działania tego typu były realizowane m. in. przy opracowywaniu grupowych projektów uczniowskich, których efekty były prezentowane i oceniane podczas sesji posterowej w ostatnim dniu obozu naukowo-kulturalnego.

Zajęcia kursowe inspirowały dzieci do twórczego myślenia, aktywizowały do działania i rozwijania własnych zainteresowań oraz wzbudzały poczucie odpowiedzialności i troski wobec żywych organizmów i ich środowisk życia. W edukacji biologicznej i prośrodowiskowej dzieci zapoznawały się z różnorodnością form życia i zasadami funkcjonowania przyrody na różnych poziomach jej organizacji, zgłębiały zagadnienia zagrożeń ekologicznych i stanu jakości środowisk oraz pogłębiały problematykę globalnych zagrożeń dla zdrowia człowieka i środowisk. Atutem zajęć edukacyjnych dla dzieci było stosowanie różnych form i środków przekazu wiedzy oraz  transfer tej wiedzy w praktyce w oparciu o doznania zmysłowe: wizualne, słuchowe i dotykowe, udzielanie doraźnej indywidualnej pomocy przez asystentów podczas zajęć, dostosowanie materiałów dydaktycznych dla uczniów i uczennic, udostępnianie prostych prezentacji multimedialnych w czasie rzeczywistym w pracy z uczniami, elastyczność prowadzących zajęcia co do sposobu i tempa wykonywania zadań przez uczestników projektu, wprowadzanie różnorodnych from strategii pracy z uczniami i uczennicami (praca samodzielna, w parach lub grupkach), zapewniających integrację i wzajemną pomoc wśród dzieci, a tym samym zmniejszających stany napięcia emocjonalnego i stresogennego, czy użycie odpowiednio dobranych środków dydaktycznych (eksponaty, okazy muzealne i żywe organizmy, tablice dydaktyczne, aparatura, sprzęt i materiały laboratoryjne), z których dzieci mogły korzystać na zajęciach na Wydziale i w terenie. Dzieciom zapewniono również dostęp do zielonych terenów w Kampusie WNB UWr i Ogrodu Botanicznego, aby mogły w wolnych chwilach spędzać więcej czasu na świeżym powietrzu, zażywając ruchu wśród zieleni, z dala od zgiełku ulicznego.

Dużym przeżyciem dla dzieci w III edycji była również sesja posterowa w ostatnim dniu obozu naukowo-kulturalnego (11.06.2021r), która była poświęcona ich grupowym projektom uczniowskim o tematyce stanu jakości środowisk. Dzieci przed Komisją Konkursową złożoną m.in. z nauczycieli akademickich UWr (Prorektor ds. nauczania UWr prof. dr hab. Gabriela Bugla-Płoskońska i dr Iwona Migdał) z dumą prezentowały efekty swoich zespołowych prac badawczych w formie plakatów naukowych i wystąpień ustnych. Komisja Konkursowa doceniła i pochwaliła wszystkie prace uczniów i uczennic za dochowanie rzetelności badawczej, estetyczność prezentowania danych i kreatywność w rozwiązywaniu problemów z jakimi dzieci napotykały w czasie realizacji swoich projektów. Działania dzieci w strategii projektu przyczyniły się m. in. do wzrostu ich świadomości ekologicznej i jednocześnie skłaniały do planowania i podejmowania właściwych działań w zakresie ochrony środowiska przyrodniczego jak również w trosce o zdrowie własne i innych ludzi. Jedno z grupowych prac uczniowskich zostało przez tą Komisję szczególnie wyróżnione i nagrodzone za kunszt młodego badacza i odkrywcy o tytule plakatu „Jakim powietrzem oddycha Wrocław?”.

Istotnym punktem programu jest również udział uczniów i uczennic w licznych wydarzeniach kulturalnych, jako jednego z głównych celów projektu w zakresie przeciwdziałania wykluczeniom społecznym i kulturalnym poprzez aktywne uczestnictwo dzieci w kulturze. Założeniem projektu jest m.in. uwrażliwianie młodego pokolenia na kulturę/ sztukę i podejmowanie przez z niego aktywności kulturalnej w poszerzaniu ogólnej wiedzy o współczesnym świecie przyrodniczym, w kształtowaniu prospołecznych i obywatelskich postaw w kontekście umiłowania ojczystej przyrody, również w odniesieniu do lokalnego środowiska przyrodniczego tzw. „Małej Ojczyzny”, w osobistym rozwoju cech personalnych i doskonalenia kompetencji komunikacyjnych tj. umiejętność słuchania i komentowania, propagowanie kultury osobistej w miejscach kulturalnych, kultury języka i tworzenia właściwych relacji interpersonalnych w środowisku rówieśniczym i osób dorosłych. Formą wsparcia w każdej edycji projektu jest aktywność kulturalna poprzez uczestnictwo dzieci w zajęciach organizowanych przez muzea we Wrocławiu, połączonych ze zwiedzaniem z przewodnikami (Muzeum Miejskie Wrocławia; „Mamuty, tury i inne zwierzęta w dawnych czasach”, „Ziemie Polski w czasach starożytnych”, „Tropem legend wrocławskiego Rynku”, „Wędrówki po Ostrowie Tumskim”), pracą z eksponatami i artefaktami muzealnymi i przyrodniczymi (Muzeum Przyrodnicze UWr./ Muzeum Człowieka UWr), obcowanie z naturą i dostrzeganie piękna środowiska przyrodniczego i miejskiego (Ogród Botaniczny UWr, „Panorama Natury”, miejskie strefy zieleni i Park Szczytnicki, jednego z najstarszych parków wrocławskich w stylu angielskim, „Wrocław bliżej natury”), zwiedzanie Wrocławia z przewodnikami z Towarzystwa Miłośników Wrocławia ze szczególnym uwzględnieniem śródmiejskiej nowoczesnej i zabytkowej architektury Wrocławia – piesze spacery, rejsy po Odrze statkiem pasażerskim „Wiktoria” lub przejażdżki zabytkowym tramwajem „Jaś i Małgosia” po niemalże całym Wrocławiu („Poznaj swoją Małą Ojczyznę – zabytki i pomniki historii Wrocławia”, Wrocław – centrum kultury i sztuki), a także wyjścia do kina w ramach akcji kultura z kinem. W całym okresie pobytu na obozie naukowo-kulturalnym w III edycji projektu dzieci miały zapewniony stały dostęp do ośrodków akademickich i kultury we Wrocławiu i możliwość skorzystania z pełnej gamy atrakcji i wydarzeń turystyczno-kulturalnych. Z powodu pandemii COVID-19 i restrykcji sanitarnych wiele aktywności kulturalnych musiało odbywać się w otwartych przestrzeniach, w plenerze w formie zajęć terenowych, co też umożliwiło lepsze poznanie przez dzieci historii i legend związanych z Wrocławiem, w szczególności z jego zabytkową częścią tj. Wrocławski Rynek, Główny Gmach Uniwersytetu Wrocławskiego, Muzeum Ossolineum, Wyspa Piasek, Ostrów Tumski, Hala Stulecia. W aktywnościach kulturalnych dzieci towarzyszyli zawsze opiekuni szkolni oraz pracownicy WNB UWr (dr Iwona Gottfried, dr Katarzyna Guz-Regner i dr Józef Krawczyk), którzy czuwali nad bezpieczeństwem uczniów i uczennic na czas ich pobytu w III edycji we Wrocławiu.

W opinii uczniów i uczennic zakwalifikowanej do projektu Szkoły Podstawowej Nr 3 w Oleśnicy, zajęcia kursowe na Wydziale oraz zorganizowane wydarzenia kulturalne w III edycji projektu spełniły ich oczekiwania i byli bardzo zadowoleni z 5-cio dniowego pobytu we Wrocławiu. Dzieci wyjechały z Wrocławia z bagażem pełnych wrażeń jakie doświadczyły na Wydziale Nauk Biologicznych UWr i pozytywnym nastawieniem na odkrywanie nowych swoich zainteresowań w obszarze nauk biologicznych. Na podstawie ankiet ewaluacyjnych niemalże wszystkie dzieci w III edycji oceniły, że zajęcia były średnio-trudne (79% ankietowanych), ciekawe, prowadzone w atrakcyjnej formie i przyjaznej atmosferze (nie mniej niż po 94%), a prezentowane treści na zajęciach zrozumiałe (94%) i przydatne (100%), które pozwoliły zdobyć lub poszerzyć wiedzę (97%), a przede wszystkim nabyć umiejętności jakich nie można uzyskać w szkole (ponad 92%). Dzieci, opuszczając mury naszej szacownej Uczelni, stwierdziły, że przez pełne 5-ć dni czuły się częścią społeczności akademickiej i z dumą będą chwalić się swoimi indeksami odkrywcy i otrzymanymi z rąk dr Joanny Łubockiej Prodziekan ds. studenckich WNB UWr dyplomami ukończenia kursu na Uniwersytecie Wrocławskim.

Dzieci, dzięki uczestnictwu w zajęciach organizowanych w ośrodkach akademickich (na Wydziale Nauk Biologicznych UWr) i kultury, otrzymały szansę na poszerzanie wiedzy ogólnej i specjalistycznej w dziedzinie nauk biologicznych (z zakresu biologii i ekologii), pogłębianie zainteresowań naukami przyrodniczymi, rozwijanie w duchu patriotyzmu miłości do ojczystej przyrody i jej zasobów przyrodniczych oraz poszanowania dóbr narodowych, rozbudzanie odpowiedzialności za stan jakości środowisk i ekosystemów dla przyszłych pokoleń i podejmowanie świadomych działań na rzecz ochrony przyrody i środowisk, oraz doskonalenie umiejętności stosowania metody naukowej w rozwiązywaniu problemów w praktyce, w tym umiejętności projektowania, planowania, prowadzenia doświadczeń i obserwacji oraz ich notacji i prezentacji z użyciem nowoczesnych technologii informacyjno-komunikacyjnych i cyfrowych.

Przy okazji chciałabym złożyć serdeczne podziękowania dla kadry dydaktycznej i pracowników administracyjnych Uniwersytetu Wrocławskiego oraz studentkom zrzeszonym w MSKN Mikrobiologów WNB UWr za gotowość, oddanie sprawie, a przede wszystkim za cierpliwość, wyrozumiałość oraz duże zaangażowanie w realizacji tego projektu, mimo trwającej pandemii COVID-19.

Kolejna IV i już ostatnia edycja tego projektu jest już w planach, której realizacja odbędzie się we wrześniu 2021r, jeśli tylko pozwoli sytuacja epidemiczna w kraju i regionie. Licząc również na piękną słoneczną aurę jaka towarzyszyła w III edycji projektu.

Projekt „Świat odkrywców, odkrywanie świata…” i jego rezultaty były prezentowane między innymi podczas XXIII Krajowej Konferencji Dydaktyków Przedmiotów Przyrodniczych w Jaworzu i XXIV Krajowej Konferencji Dydaktyków Przedmiotów Przyrodniczych w Warszawie.

K. Guz-Regner

logo ue

Dodane przez: Agata Sałamaj

16 lip 2021

ostatnia modyfikacja: 19 lip 2021