Strona używa plików cookies więcej

Wydarzenia

Jaskinia Stajnia odkrywa swoje kolejne tajemnice

Nowe zęby neandertalczyków zamieszkujących południowy obszar Polski – dowody morfologiczne i genetyczne

Międzynarodowy zespół – reprezentowany przez badaczy z Uniwersytetu Wrocławskiego, Uniwersytetu Śląskiego, Uniwersytetu w Bolonii, Muzeum Historii Naturalnej w Londynie, Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka, Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN oraz Państwowego Instytutu Geologicznego – przedstawił na łamach prestiżowego czasopisma „Journal of Human Evolution” rezultaty prac dowodzące odkrycia dwóch nowych zębów należących do neandertalczyków zamieszkujących obszar południowo-wschodniej Polski. Zęby te pochodzą z plejstoceńskich osadów Jaskini Stajnia (znajdującej się na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej). Zostały wydobyte w 2010 roku wraz z licznymi szczątkami fauny podczas prac wykopaliskowych prowadzonych pod kierownictwem dr Mikołaja Urbanowskiego. Na stanowisku wyróżniono kilka warstw osadów od „A” (górnego) do „G” (dolnego). Zęby pochodziły z warstwy D1, której wiek określono na ponad 46 tys. lat.

Opublikowane przez wspomniany zespół szczegółowe badania morfologii wspomnianych zębów (górnego przedtrzonowca i dolnego trzeciego trzonowca) należących do dwóch dorosłych osobników obejmowały szereg różnych analiz – od standardowej oceny makroskopowej cech jakościowych ich koron (wykształcenia guzków, bruzd i dołków), przez ustalenie grubości szkliwa z zastosowaniem obrazowania dwuwymiarowego i trójwymiarowego (niestety ze względu na stan zachowania było to możliwe tylko w przypadku przedtrzonowca), obserwację ukształtowania struktur na powierzchni zębiny tuż pod przekrywającą ją czapą szkliwa z wykorzystaniem wirtualnych modeli 3D zeskanowanych zębów, po ocenę mikro-urazów powstałych na powierzchni zewnętrznej ich koron. Ostatnią z wymienionych analiz przeprowadzono w oparciu o obrazy uzyskane dzięki zastosowaniu mikroskopu skaningowego. Uzyskane dane porównano z dotyczącymi analogicznych zębów neandertalczyków oraz kopalnych i współczesnych przedstawicieli Homo sapiens.

„Wyniki prac wskazywały na neandertalskość badanych zębów, wyrażającą się przede wszystkim we współwystępowaniu cech uznawanych za charakterystyczne dla neandertalczyków; zastosowanie odpowiednich metodologii pozwoliło na oglądanie powierzchni zębów znajdującej się pod szkliwem, wykonywanie wirtualnego przekroju przez koronę przedtrzonowca w odpowiednio wyznaczonym miejscu bez uszkadzania obiektu badań” – powiedziała dr Wioletta Nowaczewska z Katedry Biologii Człowieka Uniwersytetu Wrocławskiego – pierwszy autor przedmiotowej publikacji (także autor korespondencyjny).

Wirtualne modele badanych zębów zostały wykonane przez kilku badaczy: dr Marcina Binkowskiego z Uniwersytetu Śląskiego (z technicznym wsparciem Michała Walczaka i Martyny Czaji) oraz prof. Stefano Benazziego i Antonino Vazzanę z Uniwersytetu w Bolonii (współautorów artykułu). Na jednym z badanych zębów (dolnym trzonowcu) zidentyfikowano ślady po stosowaniu obłego, sztywnego przedmiotu jako wykałaczki. Jest to już drugi przykład praktykowania takich zabiegów higienizacyjnych u neandertalczyków zamieszkujących Jaskinię Stajnia. Neandertalskość badanych zębów dodatkowo potwierdzono genetycznie. Uzyskano z nich pomyślnie mitochondrialne DNA, które zostało poddane stosownym analizom i interpretacji przez dr Mateję Hajdinjak z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka (współautorkę pracy).

Wyniki badań kontekstu faunistycznego znalezionych zębów zostały opisane przez prof. Krzysztofa Stefaniaka z Zakładu Paleozoologii Uniwersytetu Wrocławskiego i prof. Adama Nadachowskiego z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN (współautorów publikacji), kontekst stratygraficzny przedstawił dr Marcin Żarski z Państwowego Instytutu Geologicznego a interpretację datowania prof. Sahra Talamo z Uniwersytetu w Bolonii.

„Współpraca z paleoantropologami specjalizującymi się w badaniach szczątków kostnych homininów (w tym szczególnie neandertalczyków i kopalnych przedstawicieli Homo sapiens) – prof. Chrisem Stringerem, prof. Jean-Jacques’em Hublinem, prof. Stefano Benazzim, Timem Comptonem i Antonino Vazzaną (współautorami pracy) jest dla mnie ważnym naukowym doświadczeniem” – podkreśliła dr Wioletta Nowaczewska (lider wspomnianego zespołu).

Szczątki kostne neandertalczyków pochodzące ze środkowo-wschodniej Europy należą do niezwykle rzadkich znalezisk. Do wyjątkowo cennych należą jednak te, których neandertalskość została potwierdzona genetycznie. Do tej pory były znane tylko cztery zęby (trzy trzonowce odkryte wcześniej w Jaskini Stajnia i jeden siekacz znaleziony w Jaskini Ciemnej) dokumentujące występowanie neandertalczyków na terenie Polski. Wyniki najnowszych badań wskazują na powiększenie tej grupy o dwa nowe znaleziska.

Opublikowana praca: Wioletta Nowaczewska, Marcin Binkowski, Stefano Benazzi, Antonino Vazzana, Adam Nadachowski, Krzysztof Stefaniak, Marcin Żarski, Sahra Talamo, Tim Compton, Chris B. Stringer, Mateja Hajdinjak, Jean-Jacques Hublin. New hominin teeth from Stajnia Cave, Poland. Journal of Human Evolution 151 (2021) 102929.

przedtrzonowiec
Wirtualny modely neandertalskiego górnego przedtrzonowca z Jaskini Stajnia ( widoczna „przeźroczysta czapa szkliwa” z powierzchnią zębiny) – M. Binkowski obecnie CEO startupu technologicznego www.deventiv.com.
przedtrzonowiec
Wirtualny model neandertalskiego górnego przedtrzonowca z Jaskini Stajnia z powierzchnią zębiny, powierzchnia zewnętrzna zęba – M. Binkowski obecnie CEO startupu technologicznego www.deventiv.com.
dolny trzonowiec
Wirtualny model neandertalskiego dolnego trzonowca z Jaskini Stajnia – M. Binkowski

Dodane przez: Agata Sałamaj

14 Sty 2021

ostatnia modyfikacja: 14 Sty 2021