Strona używa plików cookies więcej

Wydarzenia

Konferencja i wykopaliska w Smoleniu

Deszczowa pogoda nie odstraszyła archeologów i paleozoologów z Uniwersytetu Wrocławskiego, którzy tradycyjnie jak co roku w lipcu przeprowadzili wykopaliska w Jaskini Biśnik. Zorganizowali również konferencję, w trakcie której odkrywali paleobiologię.

Pomimo niesprzyjających warunków atmosferycznych i ograniczonego czasu tegoroczne znaleziska, wykopaliska dostarczyły ciekawego materiału. Tradycyjnie spory udział w nim mają przemieszane warstwy z czyszczenia profilu, gdzie obok liczących kilkaset lat szczątków zwierząt domowych można napotkać hienę czy niedźwiedzia jaskiniowego. Ten ostatni, generalnie jak każdego sezonu, był gatunkiem dominującym wśród znajdowanych kości i reprezentowany był zarówno przez osobniki młode, jak i dorosłe. W tym materiale znaleziono również typowo holoceńskie elementy preferujące środowisko leśne takie jak żbik, kuna leśna czy niedźwiedź brunatny, który morfologicznie był identyczny jak współczesny niedźwiedź z Karpat.

Jednak najcenniejsze paleontologicznie znaleziska pochodziły z głębszych warstw, gdzie w warstwach 14-13 zostały odkryte elementy faunistyczne, których występowanie jest charakterystyczne dla okresów cieplejszych, w tym przypadku do ostatniego interglacjału eemskiego. Duży niedźwiedź brunatny tzw. niedźwiedź z Taubach, morfologicznie nie do odróżnienia od dzisiejszego kodiaka, cechował się płaskim czołem i szerokimi zębami. Ten drapieżnik był współtowarzyszem dużych, ciepłolubnych form kopytnych takich jak słoń leśny czy nosorożec Stephanorhinus (słynna „Stefania” spod Gorzowa), których szczątki sprzed 130-115 tys. lat, nielicznie są znajdowane w niemal całej Europie. Wraz z nim znaleziono szczątki niedźwiedzia jaskiniowego o prymitywniejszej budowie i mniejszych rozmiarach, będących wyrazem cieplejszego klimatu. Koty reprezentował spory żbik o masywnym uzębieniu, gatunek rzadko znajdowany w osadach jaskiniowych. Jednak największym zaskoczeniem było znalezienie szczątków cyjona, niewielkiego psa wielkością zbliżonego do szakala. Gatunek ten był już wykazywany z jaskini Biśnik, jednak tym razem materiału było więcej. Gatunek ten był rozpowszechniony w środkowym plejstocenie, jednak od ok. 400-350 tys. l., pod wpływem rosnącej konkurencji wilka, zmian klimatycznych i spowodowanych nimi przebudowy fauny kopytnych stopniowo zmniejszał swoją liczebność. Dotrwał w Europie, na półwyspie Iberyjskim aż do początku holocenu, jednak ostatecznie ok. 10-9 tys. l. t. zanikł ostatecznie. Współcześnie to gatunek azjatycki, gdzie jeszcze do niedawna był jednym z dominujących drapieżników. Pomimo zaledwie 20 kg masy ciała, zebrane w duże stada cyjony o masywnych szczękach i słynące z dużej determinacji ataku potrafią zagrozić nawet największym ssakom lądowym. One to również zostały uwiecznione przez Rudyarda Kiplinga jako „czerwone psy z Dekanu” w „Księdze Dżungli”, gdzie ich legendarnej agresji i determinacji obawiał się nawet Sher Khan.

Prócz drapieżników na stanowisku występowały oczywiście też ich ofiary. W tym sezonie natrafiono na szczątki konia, dzika, jelenia szlachetnego, sarnę, a także wymarłego już jelenia olbrzymiego o charakterystycznym, wielkim rosochatym porożu oraz żubra pierwotnego, który jest największym wydobytym w tym roku zwierzęciem.

Drugą, niemniej ważną częścią pobytu w Smoleniu była konferencja, zorganizowana już po raz drugi, w siedzibie ośrodka naukowo-dydaktycznego Zespołu Parków Krajobrazowych. W wydarzeniu pod hasłem „Odkrywając Paleobiologię Relacja człowiek – zwierzę na tle zmian środowiska przyrodniczego w plejstocenie na obszarze Jury Krakowsko – Częstochowskiej” wzięli udział studenci oraz pracownicy Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Uniwersytetu im M. Kopernika w Toruniu. Wygłoszono 11 referatów, obejmujących tematykę archeologii, paleobiologii, a także paleogeografii.

Referat otwierający konferencję wygłosił prof. dr hab. Krzysztof Cyrek z UMK w Toruniu, pt. „Najstarsze fazy zasiedlania środkowej części jury polskiej”. Następnie najnowsze wyniki swoich badań zaprezentowali: Adam Kotowski z Uniwersytetu Wrocławskiego, „Odkrycie niemal kompletnego szkieletu nosorożca Stephanorinus sp. (Kretzoi, 1942) z Gorzowa Wielkopolskiego” oraz Urszula Ratajczak „Rewizja czwartorzędowych szczątków suhaka Saiga (Gray, 1843) z obszaru Eurazji”, a także dr Janusz Badura (PIG) „Przyroda vs człowiek czyim dziełem są wrocławskie wyspy”.
Druga część sesji referatowej rozpoczęła się od prezentacji dr Andrei Pereswiet – Soltana pt. „Kopalne nietoperze młodszego czwartorzędu Europy”. Następnie studenci SKN Paleobiologów wygłosili referaty z zakresu paleobiologii: Krzysztof Fluder „Występowanie makaków na obszarze Europy”, Alicja Rogala „Kopalne małpy z neogenu Polski”, Michał Pietruszewski „Czy nasi przodkowie byli kanibalami?”, Mikołaj Pedowicz „Dieta paleolityczna”.

W ostaniej sesji, opiekun SKN Paleobiologów dr Krzysztof Stefaniak z Zakładu Paleozoologii Uniwersytetu Wrocławskiego w swojej prelekcji „Badania paleontologiczne na Krymie” przybliżył historię i metody badań wykopaliskowych na tym obszarze. Na koniec mgr Wiktoria Gornig (UWr) przedstawiła prezentację: „Jak wyglądały wymarłe zwierzęta, czyli krótka rzecz o rekonstrukcji”. Słuchacze dowiedzieli się, że za pomocą najnowszych technik można zrekonstruować nawet kolor piór wymarłych zwierząt.

Po zakończonych obradach odbyła się sesja terenowa prowadzona przez dr. hab. Krzysztofa Stefaniak oraz prof. dr hab. Krzysztofa Cyrka po Dolinie Wodącej. Dolina ta leży nieopodal Pilicy. Jest to obszar interesujący zarówno ze względów przyrodniczych (jaskinie i formacje krasowe), jak i paleontologicznych oraz archeologicznych (Jaskinia Biśnik, Jaskinia Zegar).
Drugiego dnia konferencji uczestnicy wzięli udział w sesji terenowej prowadzonej przez dr hab. Krzysztofa Stefaniaka, dr Janusza Badurę, mgr Urszulę Ratajczak. Sesja rozpoczęła się od zwiedzania Jaskini Nietoperzowej, Jaskini Wierzchowskiej Górnej. Następnie uczestnicy udali się do Ojcowskiego Parku Narodowego, gdzie oprócz zwiedzania stanowisk archeologicznych (Jaskinia Ciemna, Jaskinia Łokietka) omówiona została budowa geologiczna, a także aspekty ochrony środowiska Doliny Prądnika.

II Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Odkrywając Paleobiologię” odbyła się pod patronatem prorektora ds. studenckich dra hab. Rafała Wojciechowskiego prof. nadzw. UWr oraz dziekana Wydziału Nauk Biologicznych dr hab. Dariusza Skarżyńskiego, prof. UWr.

Organizatorzy dziękują za wsparcie finansowe uzyskane od prorektora ds. studenckich dr hab. Rafała Wojciechowskiego. Podziękowania kierują również do dyrektora Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego Jana Lamcha oraz do pracowników oddziału w Smoleniu za udostępnienie Ośrodka Edukacyjno – Naukowego w Smoleniu i otrzymane materiały edukacyjne.

Relację z ubiegłorocznych wykopalisk można przeczytać na stronie Uniwersytetu Wrocławskiego.

Dodane przez: Małgorzata Jurkiewicz

3 Sie 2018

ostatnia modyfikacja: 24 Sie 2018