Strona używa plików cookies więcej

Kartka z przeszłości

Kronika Marca ’68

Z okazji tegorocznej 50. rocznicy wydarzeń marcowych, prezentujemy "Kronikę zajść w środowisku akademickim na Uniwersytecie Wrocławskim w marcu 1968 r. ze szczególnym uwzględnieniem propagandy wizualnej". Autor tego dokumentu jest nieznany, rok powstania – marzec 1968, a miejsce jego przechowywania – nieoczekiwane tj. Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego.

W styczniu 1999 r., w trakcie przeprowadzania kwerendy archiwalnej wśród akt studenckich dawnego Wydziału Nauk Przyrodniczych, przekazanych do Archiwum 20 kwietnia 1970 r., w aktach oznaczonych numerem ewidencyjnym WV-5200/6604 natrafiono na „Kronikę…”. Składa się na nią 11-stronicowy maszynopis, odręczne notatki i drukowane hasła. W trakcie komisyjnego przeglądania „Kroniki…”, stwierdzono brak wielu załączników.

Nieznany autor zaczął pisać „Kronikę…” 8 marca, a skończył – 22 marca. Omawiany dokument pisany jest językiem, który można określić mianem nowomowy – jest kompilacją języka urzędowego z językiem propagandowym, i przez ten fakt jest odzwierciedleniem ducha tamtej epoki. Odnaleziony materiał źródłowy był podstawą do założenia jednostki aktowej – Samorządność studencka – wypadki marcowe 1968 r. Gromadzone są w niej wszystkie artefakty z tamtej epoki. Znajdują się tam też dary osób, które uczestniczyły w omawianych wydarzeniach. Korzystając z okazji, wszystkim darczyńcom bardzo dziękujemy.

„Kronika…” była cytowana w publikacjach poświęconych marcowi 1968 r. Była też trzykrotnie ogłaszana w prasie uniwersyteckiej [ostatnio „Przegląd Uniwersytecki” nr 1/2018] z apelem o pomoc w odnalezieniu autora, który jednak do dziś pozostaje nieznany. Należy mieć nadzieję, że materiał ten, wzbogacony o opracowanie źródłowe, wzbogaci skromny zasób dokumentacji poświęcony wydarzeniom marcowym.

Tekst „Kroniki…” został opracowany zgodnie z zasadami przyjętymi do publikacji materiałów źródłowych odnoszących się do historii najnowszej. Zachowano oryginalną pisownię oraz interpunkcję. Objaśnienia do fragmentów oznaczonych cyframi arabskimi w nawiasach kwadratowych, np. [1], u dołu strony

Ewa Kłapcińska
Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego


Kronika
zajść w środowisku akademickim na Uniwersytecie Wrocławskim w marcu 1968 r. ze szczególnym uwzględnieniem propagandy wizualnej

08.03. /piątek/

W godzinach wieczornych, około 21 [godziny] telefon od tow.[arzysza Eugeniusz] Adamczaka[1] z KW [Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej] informujący o zajściach w Warszawie.

09.03. /sobota/

Zwrócono szczególną uwagę na nastroje w DS. [domach studenckich]. Tow.[arzyszka Alina] Smoleń-[Jaremko][2] za pomocą swego aparatu urzędniczego i kierowniczego w DS [domach studenckich][3] badała nastroje wśród studentów. O godzinie 12[00] w KW [Komitecie Wojewódzkim] narada I [pierwszych] sekretarzy  KU [komitetów uczelnianych] i rektorów. Obecni na niej prof. dr A. [Alfred] Jahn[4] i tow. A. [dr Andrzej] Kordik[5]. Otrzymano informację o wypadkach warszawskich[6]. Usiłowano w KU [komitecie uczelnianym] skupić aktyw. Trudnością było to, że w Karpaczu odbywał się kurs dla sekretarzy i członków egzekutywy naszej [uniwersyteckiej] organizacji[7]. Telefonicznie zawezwano tow. [dr. Zbigniewa] Bożyczkę[8] i [doc. dra hab. Mariana] Orzechowskiego[9]. Przybyli oni do Wrocławia około godz. 22[00]. Do tego czasu dyżur w Komitecie [Komitecie Uczelnianym] pełnił [dr Tomasz] Afeltowicz[10] i tow. [dr Czesław] Buczek[11],[Józef] Ormicki[12] i [Andrzej] Kordik. Pozostali towarzysze z aktywu powrócić mieli w niedzielę.

10.03. /niedziela/

Zaczynają pojawiać się pierwsze ulotki nawołujące do solidarności ze studentami Warszawy. W tym dniu oraz następnych dniach /do momentu ogłoszenia wiecu okupacyjnego tj. do dnia 14.03/ wywieszano na gmachach dydaktycznych i w DS.[domach studenckich] następujące krótkie hasła:

1/ Nie wart będziesz funta kłaków gdy nie poprzesz warszawiaków.
2/ Jednoczcie się ze studentami Warszawy.
3/ Nie bij bandyto bo stracisz koryto.
4/ W Warszawie iskra – zróbmy z niej płomień.
5/ Zamiast walczyć z Wietnamem bij się ze swym własnym chamem.
6/ Studenci miasta Wrocławia zamanifestujmy swoją Solidarność ze ZLP [Związkiem Literatów Polskich] z Warszawy.
7/ Protestujemy przeciwko płatnym najemnikom ZSRR [Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich].
8/ Protestujemy przeciwko brutalnemu pobiciu studentów Warszawy.
9/ Solidaryzujemy się z patriotami Warszawy.
10/ Tylko świnia byle jaka nie popiera warszawiaka.
11/ Prasa kłamie.
12/ Tylko szmata nie popiera warszawiaka.
13/ Solidaryzujemy się ze studentami Warszawy.
14/ Studenci Warszawy nie jesteście osamotnieni.

Odręczna notatka Prasa kłamie
Ze zbiorów Archiwum UWr

Haseł tych było znacznie więcej. Przybywało ich szczególnie w dniach 11, 12, 13 marca. Najwięcej haseł zauważono w DS. „Parawanowiec,”[13] XX latka [dom studencki „Dwudziestolatka”][14] Pl.[Plac] Teatralny [DS „Szklany Dom”][15], [ul.] Pocztowa [DS „ITD”][16].

11.03. /poniedziałek/

Ukazują się ulotki nawołujące do organizowania wiecu. Od rana w Komitecie [Uczelnianym PZPR] grupuje się aktyw partyjny – studencki i pracowniczy. O godzinie 12[00] odbywa się uprzednio zaplanowana narada grupowych studenckich grup partyjnych. Na naradzie – poza normalnym porządkiem dziennym – omówiono informację o wydarzeniach w Warszawie. Informacja ta została opracowana przez KW PZPR. W tym dniu odbyło się posiedzenie Komitetu z udziałem I [pierwszych] sekretarzy OOP[Oddziałowych Organizacji Partyjnych]. Postanowiono, że wieczorem we wszystkich DS. [domach studenckich] odbędą się zebrania informacyjne o wydarzeniach w Warszawie, na których zostanie przedstawione tło tych zajść. Towarzysze udający się do DS.[domów studenckich] otrzymali materiały z KW [PZPR] oraz prasę poranną – warszawską. Do poszczególnych DS – ów udali się:
Pl. Teatralny [DS „Szklany Dom”] – [doc. dr hab. Jarosław] Ładosz[17] i [dr Zdzisław] Hajduk[18]
[ul.] Komuny Paryskiej [DS „Ul”][19] – [mgr Ryszard] Rafajłowicz[20] i [mgr Walerian] Pańko[21] oraz [doc. dr hab. Jan] Jończyk[22], [dr Tomasz] Kaczmarek[23]
XX latka [DS „Dwudziestolatka”] – [prof. Dr Henryk] Zieliński[24], [prof. dr Władysław] Czapliński[25] i [docent dr hab. Roman] Heck[26] [nazwiska te zostały skreślone i naniesiono następujące]: [dr Aleksander] Bereza[27], [Władysław] Kąkołowicz[28], [mgr Lothar] Herbst[29], [mgr Michał] Sachanbiński[30], [dr Leonard] Szymański[31]
Parawanowiec [DS „Parawanowiec”] – [mgr inż. Lech] Budziszewski[32] i [dr Andrzej] Kordik
Pl. Nankiera [DS „Urszulka”][33] – [dr Marek] Mazurkiewicz[34] i [dr Jerzy] Sommer[35]
[ul.] Tramwajowa [DS „Pancernik”][36] – [dr Aleksander] Bereza i [dr Telesfor] Poźniak[37] [nazwiska te zostały skreślone i naniesiono następujące: [dr Karol] Fiedor[38] [dr Czesław] Buczek, [mgr Stanisław] Morawski[39]
[ul.] Pocztowa [DS „ITD.”] – [dr Telesfor] Poźniak, [Zdzisław] Uberman[40], [mgr Tadeusz] Kaletyn[41]

Zebrania informacyjne przebiegały w bardzo burzliwej atmosferze. Dyskusja odbiegała od zagadnień związanych z wydarzeniami w Warszawie, studenci poruszali szerszą problematykę polityczną i ekonomiczną. Zarzucano kłam wiadomościom prasowym dotyczącym ilustracji faktów w czasie wydarzeń na UW [Uniwersytecie Warszawskim][42]. Wysuwano postulat reprezentacji studentów w senacie, immunitetu studenckiego itp.

12.03. /wtorek/

Od rana wywieszane były ulotki zawierające dłuższą treść. „Do władz uczelni: Żądamy wyjaśnienia w sprawie wystąpień w Warszawie. Domagamy się spotkania władz uczelni ze studentami”. Nasila się atmosfera wiecowania. O godz. 15[00] odbywa się Konferencja Sprawozdawczo/Programowa RU [Rady Uczelnianej] ZSP [Zrzeszenia Studentów Polskich] Uniwersytetu. W czasie konferencji podjęto rezolucję. Rezolucja ta liczyła 5 punktów[43]. Stwierdzała ona, że konferencja popiera twórcze dążenia studentów do doskonalenia [ustroju – wyraz skreślony] systemu socj.[alistycznego], domaga się pełnej i rzetelnej informacji o wydarzeniach, wypowiada się przeciwko niewłaściwemu postępowaniu, bezmyślności, jest przeciwna użyciu siły wobec studentów warszawskich, odcina się od antypartyjnych, antysocj.[alistycznych] i antyradzieckich wystąpień.

O godzinie 16[00] spontaniczny wiec w Auli Leopoldina. Burzliwa dyskusja. W dyskusji biorą też udział towarzysze partyjni – pracownicy oraz bezpartyjni – usiłując opanować narastające wrzenie. Uchwalono rezolucję[44]. Stanowi ona rozbudowanie rezolucji podjętej na konferencji ZSP. Domaga się uwolnienia aresztowanych w Warszawie, ukarania winnych [użycia siły – wykreślone] brutalnego potraktowania studentów w Warszawie, opublikowania tej rezolucji w prasie. Rezolucja ta liczyła 10 – pkt. Po wiecu, w którym uczestniczył Rektor – studenci rozeszli się do domów.

13.03. /środa/

Ulotki. Narasta napięcie. Hasła manifestacji ulicznej w dniu następnym. Ukazuje się afisz zawierający treść rezolucji Kolegium Rektorów[45] i odezwa organizacji mł.[odzieżowych Zrzeszenia Studentów Polskich, Związku Młodzieży Socjalistycznej i Związku Młodzieży Wiejskiej][46]. Ulotki przyklejane są nie tylko w budynkach uniwersyteckich i DS.[domach studenckich] ale i w bramach domów oraz ruchliwszych punktach miasta. Ulotki adresowane są do mieszkańców miasta i mają na celu informację o poczynaniach studentów i ich żądaniach wyrażonych w rezolucji podjętej na wiecu w Auli Leopoldina. Wśród studentów panuje powszechne przekonanie, że jeżeli prasa nie opublikuje pełnego tekstu uchwały podjętej w dniu poprzednim, to jutro [14 marca] studenci wyjdą na ulicę z manifestacją. Będą nieśli na transparentach hasła z uchwalonej rezolucji. Ustnie podają informację, że jutro [14 marca] o godzinie 16[00] odbędzie się wiec koło gmachu Politechniki obok pomnika profesorów zamordowanych we Lwowie. Po wiecu studenci mają przejść ulicami na Uniwersytet, gdzie na godzinę 18[00] został proklamowany wiec przez studentów / uchwałę w tym zakresie podjęto na wiecu w dniu wczorajszym [12 marca]/.Cały wysiłek organizacji partyjnej i władz uczelni skupia się na tym, aby nie dopuścić do zorganizowania manifestacji ulicznej[47]. Na poszczególnych wydziałach organizowane są przez organizacje partyjne i władze wydziałowe wiece z udziałem pracowników naukowych. Dąży się do rozładowania atmosfery. Z KW PZPR otrzymujemy projekt rezolucji 3 [trzech] organizacji młodzieżowych – działających w środowisku .Wg informacji tow. Sylwestra Wieczorka[48] tylko ten tekst może być opublikowany w prasie. Po godzinie 20[00] we wszystkich DS. [domach studenckich] spotkania dziekanów i sekretarzy organizacji wydziałowych. Np. w DS.[„Ul”] na ul. Komuny Paryskiej w zebraniach studentów udział wzięli: [docent dr hab. Jan] Kosik[49], [doc. dr hab. Jan] Jończyk[50], [doc. dr hab. Karol Jonca] Jońca[51], [Marek] Mazurkiewicz, [dr Jerzy] Sommer.
Do DS. „Parawanowiec” udali się: [doc. dr hab. Lech] Pajdowski[52] i [mgr inż. Lech] Budziszewski.
Do XX latki [DS „Dwudziestolatka”] udali się: [doc. dr hab. Roman] Heck, [prof. dr Henryk] Zieliński, [prof. dr Władysław] Czapliński.
Do [DS] „Szklanego Domu” udali się [brak nazwisk]
Na zebraniu w DS. [„Urszulka”] na Pl. Nankera udział wzięli [brak nazwisk]
Na [ul.] Pocztowej [brak nazwisk]
Na [ul.] Tramwajowej [brak nazwisk]
Głównym tematem spotkań było przeciwdziałanie wyjściu na ulicę z manifestacją. Wieczorem /23 [00] godz./ przyłapano w RU ZSP piszących ulotki[53]. Informację zamieścił Wieczór Wrocławia dnia 14.03.68.[54]

14.03. /czwartek/

W gmachach dydaktycznych i w DS. [domach studenckich] wiszą ulotki zawierające tekst rezolucji uchwalonej w Auli Leopoldina dnia 12.03. Tekst jej był wywieszony poprzedniego dnia [13 marca] na tablicy ogłoszeń rektorskich. Studenci przepisywali ten tekst odręcznie. Następnie przepisywano go na maszynie i w postaci ulotek kolportowano. W związku z obawą manifestacji ulicznej i wiecu o godzinie 16[00] koło Politechniki, władze podjęły decyzję o przesunięciu terminu wiecu wyznaczonego na godzinę 18 [00]. Wiec ten ma się odbyć o godzinie 14 [00]. Zarząd Uczelniany ZMS [Związku Młodzieży Socjalistycznej] organizuje o godzinie 12[00] wiec. Bierze w nim udział około 200 członków ZMS. Po 2 [dwu-] godzinnej dyskusji przebiegającej w napiętej i burzliwej atmosferze uchwalono rezolucję. Za rezolucją głosowało niespełna 100 osób. 50 głosowało przeciw, pozostali wstrzymali się od głosu. Usiłowano przeforsować inny tekst rezolucji 4 [cztero-] punktowej /. Nie udało się też przeforsować tekstu rezolucji zaprojektowanej przez KW PZPR.

Przed godziną 14[00] na terenie Uniwersytetu zaczęła gromadzić się młodzież studencka. Wielu z nich miało przygotowane transparenty. O godzinie 14[00] rozpoczyna się wiec. Udział w nim bierze cały Senat. Po blisko 3 [trzy-] godzinnej dyskusji uchwalono rezolucję oraz proklamowano 48 [czterdziestoośmio-] godzinny wiec okupacyjny. Ostateczny tekst rezolucji był doskonalony i podpisany przez Międzyuczelniany Komitet Organizacyjny. Rozpoczyna się okres silnej propagandy wizualnej. W oknach Uniwersytetu pojawiają się napisy w formie plakatowej. Napisy te były już wystawione około godziny 15 [00]. Głoszą one:
1/ Koledzy! Klasa robotnicza jest z nami.
2/ ZMS i Partia robią krecią robotę.
3/ Niech żyje [Antoni] Słonimski[55].
4/ Precz z Partią.
5/ Towarzysz Wiesław [Gomułka][56] gwarantem naszych praw.
6/ Zachowanie spokoju wynikiem dojrzałości politycznej.
7/ Nie dajmy się sprowokować.
8/ Prasa nie skłóci studentów z robotnikami.
9/ Robotnicy jesteśmy z wami.
10/ Rehabilitacja literatów.
11/ Klasa robotnicza z nami.
12/ Żądamy wolności wypowiedzi i wolności po wypowiedzi.
13/ Robotnicy + studenci = socjalizm.
14/ Wiec okupacyjny 48 godzin.
15/ Wiec non stop 48 godzin.
16/[ Pięć] tysięcy argumentów tow. [Władysława] Piłatowskiego[57].
17/ Pięć tysięcy pałek tow.[Władysława] Piłatowskiego z Katowic[58].
18/ Prasa kłamie.
19/ My do nich z hasłami oni na nas z pałami.
20/ Najnowszy środek piorący ORMO w pałeczkach.

Tego rodzaju napisy zaobserwowano też w oknach DS.[domów studenckich] – głównie w XX latce [„Dwudziestolatce”] i na DS. „Parawanowcu”. Po proklamacji strajku okupacyjnego został powołany komitet. Komitet ten przyjął rolę porządkową. W komitecie tym było kilku członków partii oddelegowanych tam z konkretnymi zadaniami partyjnymi. Przeprowadzono kontrolę wyżej wymienionych haseł. Wszystkie hasła antypartyjne i antyustrojowe zostały zdjęte. Dalszym etapem było zdejmowanie wszystkich haseł umieszczonych w oknach. W następnym dniu pojawiły się jeszcze inne hasła np.:
21/ Uważajcie PaFaWag [Państwowa Fabryka Wagonów] przygotował 750 prętów stalowych do bicia studentów na dzisiaj.
22/ Dziękujemy za sympatię.
23/ Robotnicy pilnujcie naszych interesów.
24/ Dlaczego użyto psów na studentów w Gliwicach[59].

Kartka z ostrzeżeniem, że Pa-Fa-Wag przygotował 750 metalowych prętów do bicia studentów
Ze zbiorów Archiwum UWr

Również i w mieście rozklejano hasła i ulotki. Np. spotykano następujące hasła:
1/ Przeżyliśmy potop szwedzki przeżyjemy i sowiecki/radziecki.
2/ Precz z gestapo.
3/ Precz z [Mieczysławem] Moczarem[60].
4/ MO – swastyka.
5/ My chuligani idziemy z akademikami.
6/ Myśmy wam zbudowali komunizm my go wam rozpieprzymy.

Ponadto rozplakatowano ulotki. Treścią tych ulotek – skierowanych do społeczeństwa była informacja o podjęciu wiecu protestacyjnego 48 [czterdziestoośmio-] godzinnego i prośba o udzielenie pomocy materialnej. Ukazała się też ulotka /format A-4, techniczne pismo powielone/ podpisana przez Kołodzieje Studenci Wrocławia/. Ulotka ta nawoływała do wiecu w Rynku w dniu 15.03. Miała charakter antyradziecki, partyjny, państwowy. Kolportowano prowokacyjny wierszyk[61]. W Komitecie Uczelnianym całonocny dyżur. Uniwersytet okupuje około 2 [dwóch] tysięcy studentów.

15.03.68 /piątek/

Studenci wiecują. Narasta atmosfera niepokoju i obawy przed interwencją MO [Milicji Obywatelskiej]. Prowadzi się rozmowy w mniejszych i większych grupach studenckich. W rozmowach uczestniczą członkowie partii i bezpartyjni pracownicy naukowi. Celem rozmów jest przekonanie studentów o potrzebie skrócenia 48 [czterdziestoośmio-] godzinnego wiecu. Słyszy [się] wiele rozsądnych głosów. Studenci sami przyznają, że 24 [dwudziestocztero-] godzinny wiec byłby wystarczający. Jednak wśród studentów krążą emisariusze z innych ośrodków i z innych uczelni. Przed szybszym opuszczeniem Uniwersytetu przez studentów wstrzymuje ich jedynie „solidarność i potrzeba utrzymania twarzy”.

Około godziny 16[00] odbywa się wiec, na którym Rektor ogłasza wiec za legalny i prosi młodzież o szybsze opuszczanie Uniwersytetu. Odczuwało się, że młodzież usłuchała by apelu. Jednak z gorącym przemówieniem wystąpił przedstawiciel AM [Akademii Medycznej][62] we Wrocławiu i zarządał [sic!] od naszych studentów solidarności. Dużo studentów opuszczało jednak Uniwersytet. Trwało to aż do północy. Około godziny 17[00] – 18[00] interwencja MO [Milicji Obywatelskiej] – ZOMO [Zmilitaryzowane Oddziały Milicji Obywatelskiej]. Używali pałek – po uprzednich bezskutecznych apelach o rozejście się publiczności spod Uniwersytetu. Grupę tych ludzi można oceniać na około 200 osób. Rośnie napięcie, chwilami można go określić mianem stresu. Obraduje Rada Wydziału Mat.[ematyki] Fiz.[yki] Chem.[ii]. Na posiedzeniu podjęto uchwałę[63]. Uchwała ta była przepisywana  w setkach egzemplarzy przez studentów tego wydziału w Sali Balzera przez całą noc. Następnego dnia była ona  kolportowana po całym mieście. Dziekan tego wydziału[64] wystosował do rektora pismo informujące o podjęciu wniosku w sprawie publikacji informacji w prasie[65]. Na wiecach odczytuje się różne rezolucje uchwalone przez inne uczelnie. Ponadto kurierzy z innych ośrodków dostarczają informacji o zajściach w innych ośrodkach uniwersyteckich/ np. komunikat z Krakowa, który był wywieszony w formie ulotki/.

Uchwała Wydziału Mat-Fiz-Chem z 15 marca 1968 r.
Ze zbiorów Archiwum UWr

Rektor wezwał wszystkich pracowników naukowych, którzy przebywają na terenie Uniwersytetu do [Sali] Senatu. Na zebraniu postanowiono zabezpieczyć wszystkie bramy. Przy bramach mają stać pracownicy naukowi. Każdego studenta wypuszczać, żadnego nie wpuszczać. Przy bramach dyżur całonocny. W Komitecie [Uczelnianym] dyżur całonocny. Na terenie Uniwersytetu pozostało około 1200 studentów. Jutro [16 marca] od rana /godz. 5,30/ mają opuszczać Uniwersytet. Kolejność: Wydział Nauk Przyr.[odniczych], Filozofia i Hist.[Wydział Filozoficzno-Historyczny], Filologia [Wydział Filologiczny], [Wydział] Mat.[ematyki] Fiz.[yki] i Chem.[ii] i jako ostatnie Prawo [Wydział Prawa]. Koniec wiecu był określony na godz. 9[00]. W nocy umożliwiano porozumienie się Komitetu Strajkowego Uniwersytetu z Politechniką. Prowadzono bezpośrednie rozmowy telefoniczne.

16.03. /sobota/

Od rana poszczególni pracownicy naukowi prowadzą rozmowy ze studentami. Wielu pracowników naukowych nocowało na poszczególnych wydziałach. Agitację rozpoczęto jeszcze przed godziną 6[00]. W wyniku tej agitacji bardzo dużo studentów opuściło Uniwersytet. Pozostało około 500 – 600 studentów. Zebrali się oni w Auli Leopoldina. Uniemożliwiono wejście tym, którzy opuścili Uniwersytet poprzedniego dnia. Przy drzwiach dyżury pracowników administracyjnych i pracowników naukowych. Od godziny 13 [00] do godziny 14 [00] wszyscy studenci opuścili Uniwersytet. Podjęto uchwałę końcową o rozwiązaniu wiecu okupacyjnego .

Na mieście i w budynkach dydaktycznych oraz w DS.[domach studenckich] pojawiają się ulotki: „Do mieszkańców Wrocławia! My studenci Uniwersytetu Wrocławskiego kończąc 48 [czterdziestoośmio-] godzinny wiec protestacyjny pragniemy was poinformować, że nie uważamy naszej sprawy za skończoną. Nigdy nie zapomnimy poparcia udzielonego nam przez Was. Dziękujemy. Wrocław dnia 16 marca 1978 r.[66] Tego rodzaju ulotki były wtykane w drzwiach mieszkań. Pojawiły się jednak ulotki o bardziej „bojowej” treści np.: „Na tym się nie kończy. Dajemy 3 [trzy] dni spokoju, a potem może dojść do rozlewu krwi.”

17.03 /niedziela/

Spokój. Większość studentów „odsypia się”. Jednak na mieście pojawiają się liczne ulotki o treści jak w dniu 16.03

18.03. /poniedziałek/

Zajęcia odbywają się normalnie. Są jeszcze tendencje do dyskutowania na zajęciach. Prasa wiele wyjaśnia. Od soboty ton prasy miejscowej jest przyjazny dla studentów. Pojawia się ogłoszenie – kolportowane w postaci ulotki o ogłoszeniu głodówki przez dra Ryszarda Krasnodębskiego[67] – wykładowcy Politechniki we Wrocławiu.

19.03. /wtorek/

Zajęcia odbywają się normalnie. Jednak kolportowane są pogłoski o mającym się odbyć o godzinie 14[00] wiecu. Aula Leopoldina zostaje zamknięta. O godzinie 14[00] gromadzą się grupki młodzieży. Dużo się rozchodzi, przekonawszy się, że żadnego wiecu nie ma. Z częścią prowadzi się rozmowy. Wieczorem o [godzinie] 18[00] przemówienie tow. Wiesława [Gomułki][68]. Zostało ono wysłuchane w Studium Wojskowym w ramach zajęć. Wszystkie radiowęzły w DS. [domach studenckich] transmitowały przemówienie. Sale telewizyjne były czynne.

20.03. /środa/

Duże uspokojenie w środowisku. Wszyscy rozsądni studenci – a jest ich większość , pozytywnie określają przemówienie. Są zadowoleni, że wiec na Uniwersytecie był legalny, a w związku z tym ich postulaty będą analizowane.

21.03. /czwartek/

Już w nocy tajemnicze telefony do akademików z szyfrowaną rozmową. Wczesnym rankiem ogłoszony zostaje 3 [trzy-] dniowy bojkot zajęć [69]. Kolportowana też jest w postaci ulotki odezwa studentów uzasadniająca decyzję trzydniowego bojkotu. Pojawia się też fingowana rezolucja robotników PaFaWagu/. Od rana odbywa się pikietowanie poszczególnych gmachów i sal wykładowych przez studentów – głównie lat I i II [pierwszych i drugich lat]. Mimo bojkotu w godzinach od 8[00] – 10[00] odbywały się zajęcia. Nawet i w późniejszych godzinach odbywały się zajęcia. Można stwierdzić, że od początku bojkot nie miał charakteru bojkotu powszechnego. Rozpoczyna się walka plakatowa. Zrywa się ulotki i odezwy pisane przez studentów. Pisze się szereg haseł nawołujących do podjęcia zajęć. Od rana kolportowana jest ulotka Zarządu Uczelnianego ZMS. Komitet Międzyuczelniany Studentów Wrocławia ogłasza komunikat w sprawie bojkotu.

Ręcznie robiony plakat z informacją o trzydniowym bojkocie zajęć
Ze zbiorów Archiwum UWr
Komunikat do studentów
Ze zbiorów Archiwum UWr

O godz. 13[00] posiedzenie Senatu[70] z udziałem Komitetu Uczelnianego [PZPR] i Rady Zakładowej [Związku Nauczycielstwa Polskiego]. Na posiedzeniu podjęto rezolucję. Rezolucja ta zawierająca apel do młodzieży została rozplakatowana we wszystkich budynkach Uniwersytetu. Pikietujący studenci zostali rozpędzeni. W godzinach popołudniowych i wieczornych trwa zrywanie i wywieszanie nowych ulotek zawierających apel  Senatu i rezolucję ZMS. Wydano decyzję o wystawieniu kontr pikiet złożonych z pracowników administracyjnych i naukowych w celu umożliwienia studentom w dniu jutrzejszym [22 marca] podjęcia zajęć.

22.03. /piątek/

Bojkot zajęć został przerwany. Przyczyniła się do tego nieustępliwa postaw pracowników Uniwersytetu. Na Wydziale Prawa odbywają się wszystkie zajęcia. Frekwencja jest zadawalająca. Na wyższych latach prawie że 100%, na niższych – głównie na I [pierwszych] nieco słabsza. Na wszystkich wydziałach są prowadzone zajęcia. Szczegółowe dane zostaną otrzymane w dniu następnym. Prorektor [prof. dr Jan] Baszkiewicz [71] wystosował odpowiednie pismo do dziekanów przypominające obostrzenia regulaminowe[72].


[1] Wówczas zastępca kierownika Wydziału Nauki Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

[2] Wówczas kierownik Działu Młodzieżowego.

[3] Wg składu osobowego na rok akademicki 1968/69 w Dziale Młodzieżowym zatrudnionych było 15 osób. W skład Działu wchodzili również kierownicy domów studenckich: Michał Więcław – „Parawanowiec”, Alicja Świerniak – „Dwudziestolatka”, Elżbieta Bukowska – „Szklany Dom”, Leokadia Kwolek – „ITD.”, Barbara Łazarczuk – „Ul”, Irena Chądzyńska – „Urszulka”, Władysław Krygowski – „Pancernik”.

[4] Wówczas rektor Uniwersytetu Wrocławskiego.

[5] Wówczas adiunkt Katedry Postępowania Karnego na Wydziale Prawa.

[6] Zob. Jerzy Eisler, Marzec 1968. Geneza. Przebieg. Konsekwencje, Warszawa 1991.

[7] Zob. Studia i materiały z dziejów Uniwersytetu Wrocławskiego, pod red. Teresy Kulak i Wojciecha Wrzesińskiego, t. III, Acta Universitas Wratislaviensis No 1623, Wrocław 1994, Tadeusz Lachowicz, Mój marzec 1968, ss. 214.

[8] Wówczas adiunkt Katedry Prawa Karnego na Wydziale Prawa, I sekretarz Komitetu Uczelnianego PZPR.

[9] Wówczas docent w Katedrze Historii Polski i Powszechnej XIX i XX w. na Wydziale Filozoficzno-Historycznym.

[10] Wówczas adiunkt w Katedrze Ekonomii Politycznej na Wydziale Prawa.

[11] Wówczas adiunkt w Katedrze Socjologii na Wydziale Filozoficzno-Historycznym.

[12] Wówczas dyrektor administracyjny UWr.

[13] Wówczas akademik męski, w którym zakwaterowani byli studenci kierunków ścisłych.

[14] Wówczas akademik żeński, w którym zakwaterowane były studentki wszystkich kierunków studiów ze starszych lat.

[15] Wówczas akademik męski, w którym zakwaterowani byli studenci kierunków przyrodniczych.

[16] Wówczas akademik męski, w którym zakwaterowani byli studenci kierunków filologicznych.

[17] Wówczas docent w Katedrze Filozofii na Wydziale Filozoficzno-Historycznym.

[18] Wówczas adiunkt w Katedrze Systematyki Zwierząt i Zoogeografii na Wydziale Nauk Przyrodniczych.

[19] Wówczas akademik męski, gdzie zakwaterowani byli studenci kierunków prawa i administracji.

[20] Wówczas sekretarz KW PZPR.

[21] Wówczas starszy asystent w Katedrze Prawa Cywilnego na Wydziale Prawa.

[22] Wówczas docent w Zakładzie Prawa Prywatnego Międzynarodowego na Wydziale Prawa, prodziekan Wydziału.

[23] Wówczas adiunkt w Katedrze Prawa Karnego na Wydziale Prawa.

[24] Wówczas kierownik Katedry Historii Polski i Powszechnej XIX–XX w. na Wydziale Filozoficzno-Historycznym.

[25] Wówczas kierownik Katedry Historii Polski i Powszechnej XVI–XVIII w. na Wydziale Filozoficzno-Historycznym.

[26] Wówczas docent w Katedrze Historii Polski i Powszechnej do XV w., dziekan Wydziału Filozoficzno-Historycznego.

[27] Wówczas adiunkt w Katedrze Literatury Polskiej na Wydziale Filologicznym.

[28] Wówczas adiunkt w Katedrze Chemii Nieorganicznej na Wydziale Matematyki, Fizyki i Chemii.

[29] Wówczas asystent w Katedrze Chemii Nieorganicznej na Wydziale Matematyki, Fizyki i Chemii.

[30] Wówczas starszy asystent w Katedrze Mineralogii i Petrografii w Instytucie Geologicznym na Wydziale Nauk Przyrodniczych.

[31] Najprawdopodobniej chodzi o adiunkta Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego, absolwenta pedagogiki.

[32] Wówczas starszy asystent w Katedrze Chemii Fizycznej na Wydziale Matematyki, Informatyki i Chemii.

[33] Wówczas akademik żeński, gdzie zakwaterowane były studentki głównie kierunków filologicznych.

[34] Wówczas adiunkt w Katedrze Prawa Finansowego na Wydziale Prawa.

[35] Wówczas adiunkt w Katedrze Teorii Państwa i Prawa na Wydziale Prawa.

[36] Wówczas akademik żeński, gdzie zakwaterowane były studentki wszystkich kierunków.

[37] Wówczas adiunkt w Katedrze Filologii Rosyjskiej na Wydziale Filologicznym.

[38] Wówczas adiunkt w Katedrze Historii Polski i Powszechnej XIX–XX w. na Wydziale Filozoficzno-Historycznym.

[39] Wówczas starszy asystent w Katedrze Geografii Regionalnej na Wydziale Nauk Przyrodniczych.

[40] Wówczas kierownik oddziału redakcji „Sztandaru Młodych” we Wrocławiu.

[41] Wówczas konserwator zabytków archeologicznych woj. wrocławskiego – Muzeum Śląskie.

[42] Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego [dalej AUWr], sygn. 1013/1. Samorządność studencka – wypadki marcowe 1968 r., Prawda o Warszawie, rękopis ss. 24.

[43] Była to XVIII Konferencja Sprawozdawczo-Programowa Zrzeszenia Studentów Polskich, na której przyjęto Rezolucję, rękopis, Samorządność studencka, op. cit. ss. 19.

[44] Alfred Jahn, Własna droga. Marzec 1968 we Wrocławiu, [w:] „Gazeta Inauguracyjna”. Jednodniówka wydana przez Fundację dla Uniwersytetu, Wrocław. 1 X 1991 r. Rektor zwraca uwagę na pkt. 8. Rezolucji, świadczący o rozwadze strajkujących. Uznał ją za umiarkowaną, a politycznie dobrze wyważoną. „Jako studenci po wiekach odzyskanego dla Macierzy Wrocławia odcinamy się zdecydowanie od wszelkiego rodzaju prób akcji godzących w interesy i suwerenność Narodu i Państwa Polskiego, socjalizmu i przyjaźni ze Związkiem Radzieckim”. Tekst rezolucji w rękopisie, Samorządność studencka, op. cit. ss. 20.

[45] Zob. Janusz Wiercioch, Dziennik z marca 1968 r. [w:] kwartalnik „Pamięć i Przyszłość” nr 11, s. 50. Uchwała Kolegium Rektorów Uczelni Wrocławskich z dnia 13 marca 1968 r.

[46] Janusz Wiercioch, op. cit., s. 52. Chodzi o Apel Rad Okręgowych ZSP, ZMS, ZWM z 13 marca 1968 r.

[47] AUWr, sygn. 3/3, Protokół z posiedzenia Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego w dniu 13 marca 1968 r., ss. 347.

[48] Wówczas sekretarz KW PZPR we Wrocławiu.

[49] Wówczas dziekan Wydziału Prawa i docent w Katedrze Historii Doktryn Polityczno-Prawnych.

[50] Wówczas prodziekan Wydziału Prawa i docent w Katedrze Prawa Pracy.

[51] Wówczas docent w Katedrze Historii Państwa i Prawa Polskiego na Wydziale Prawa.

[52] Wówczas docent w Katedrze Chemii Nieorganicznej na Wydziale Matematyki, Fizyki i Chemii.

[53] Mowa o studentach Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii „działających” na Wieży w gmachu głównym Uniwersytetu: Henryku Jasickim, Marku Fajtlowiczu, Krystynnie Makles, Marku Muszyńskim, Marii Rackiej i Mieczysławie Rozenstreuch, wobec których dnia 15 marca 1968 r. wszczęto postępowania wyjaśniające. AUWr, Akta Senackiej Komisji Dyscyplinarnej dla studentów za lata 1967–1969,.

[54] „Wieczór Wrocławia” nr 63 z 14 marca 1968 r. W notatce podane zostały nazwiska studentów Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii, którym zarzucono pisanie antypaństwowych odezw. Notatka ta była prowokacją opartą na fałszywych informacjach.

[55] Podczas posiedzenia Nadzwyczajnego Zjazdu Literatów Polskich Oddziału Warszawskiego, który odbył się 29 lutego 1968 r. Antoni Słonimski poparł rezolucję w sprawie przywrócenia przedstawień „Dziadów” oraz potępił działania cenzury.

[56] Wówczas I Sekretarz Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

[57] Wówczas I sekretarz Komitetu Wojewódzkiego PZPR we Wrocławiu.

[58] Informacja o milicyjnych posiłkach przybywających do Wrocławia.

[59] Piotr Osęka, Mniej znany marzec 1968, „Gazeta Wyborcza”, 14 marca 2016 r. Chodzi o bezwzględność milicji podczas tłumienia demonstracji studenckiej w Katowicach, gdzie użyto psów (psy pogryzły dziesiątki studentów).

[60] Wówczas Minister Spraw Wewnętrznych.

[61] Jednym z takich utworów był wiersz NN pt. Wina i zasługa. Zbiory Ossolineum, Dział Dokumentów Życia Społecznego, teczka 1968, sygn. 2489, F 2.

[62] Wówczas student Akademii Medycznej, Władysław Sidorowicz.

[63] AUWr, sygn. 225/3,Uchwała z nadzwyczajnego posiedzenia Rady Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 15 marca 1968 r., ss. 313–314. Uchwały tej rektor nie przyjął. Ponownie dyskusja nad jej treścią odbyła się na posiedzeniu w dniu 3 kwietnia 1968 r., ss. 316–317, sygn. 225/3.

[64] Wówczas dziekanem Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii był prof. Jan Rzewuski

[65] Uchwała ta, na prośbę dziekana, została przesłana przez rektora do wiadomości Milicji Obywatelskiej i Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

[66] Winno być 1968 r. Treść odezwy: AUWr, sygn. 1013/1, Samorządność studencka, ss. 30, maszynopis.

[67] Wówczas adiunkt Politechniki Wrocławskiej. 17 marca 1968 r. podjął głodówkę solidarnościową ze studentami, za co został zawieszony w czynnościach.

[68] Przemówienie Władysława Gomułki wygłoszone dnia 19 marca 1968 r. w Sali Kongresowej Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie.

[69] AUWr, sygn. 1013/1, Samorządność studencka, ss. 32. W kronice dnia 21 marca 1968 r. informacje o tym, iż na większości wydziałów zajęcia dydaktyczne zbojkotowano. Znajdziemy też informację, że „u [prof. dra A.] Nowickiego na Fil.-Hist. [zajęcia] są” albo „Cieślikowski nie sprawdza obecności ani dzisiaj (22) ani wczoraj (21)”.

[70] AUWr, sygn. 3/3, Nadzwyczajne Posiedzenie Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego, KZ PZPR i RZ ZNP dnia 21 marca 1968 r., na którym dokonano wstępnej analizy sytuacji na Uniwersytecie Wrocławskim i przyjęto sześciopunktową rezolucję, ss. 375 a.

[71] Wówczas prorektor ds. nauczania i młodzieży, kierownik Katedry Doktryn Polityczno-Prawnych na Wydziale Prawa.

[72] AUWr, sygn. 1013/1, Samorządność studencka, Pismo prorektora prof. Jana Baszkiewicza z dnia 22 marca 1968 r. w sprawie meldunków na temat frekwencji studentów na zajęciach.


Serwis poświęcony wydarzeniom Marca ’68

Marzec ’68 na Uniwersytecie Wrocławskim

Dodane przez: Kamilla Jasińska

25 Lut 2018

ostatnia modyfikacja: 25 Lut 2018