Strona używa plików cookies więcej

Wydarzenia

List otwarty w sprawie projektu nowego Statutu UWr

Upubliczniony do konsultacji środowiskowej projekt nowego Statutu UWr, budzi duży niepokój co do przyszłości Almae Matris. Piszemy ten list, ponieważ problem nie dotyczy poszczególnych paragrafów czy punktów w proponowanym Statucie i dlatego trudno przenieść wszystkie istotne kwestie do tabelki, której szczegółowe wypełnienie powinno być przedmiotem prawniczych konsultacji. Niestety problem dotyczy raczej filozofii kryjącej się za całym projektem Statutu UWr, a nie szczegółów z różnych rozdziałów czy paragrafów tego projektu.

Projekt nowego Statutu UWr jest bardzo zachowawczy i ma się wrażenie, że tylko z ustawowej konieczności, a nie woli konstruktywnej, rozwojowej zmiany uczelni, wprowadzono nowe zapisy i odpowiednio uaktualniono te z obecnego Statutu UWr. Jeśli w przeciwieństwie do innych liczących się polskich uczelni, nie stworzymy bardziej reformatorskiego Statutu, stracimy ogromną szansę na poprawienie jakości funkcjonowania UWr i jego efektywności działań naukowych, która z punktu widzenia ewaluacji i przyszłej pozycji rankingowej UWr, charakteru naszej Uczelni i jej finansowania jest najważniejsza.

Główne zastrzeżenia w proponowanym Statucie dotyczą Ustroju Uniwersytetu, a w tym właśnie II Tytule, szczególnie Działu III i IV, bo to zapisy w tych działach będą miały istotne znaczenie dla funkcjonowania Uczelni i jej szans na skuteczne dążenie do uzyskania wysokiej pozycji w porównaniu z innymi liczącymi się uczelniami w Polsce. Nowy statut powinien zawierać więcej rozwiązań projakościowych, zarówno w kwestii możliwości prowadzenia bardziej efektywnych badań naukowych i pozyskiwania na nie środków, oraz odpowiedniego ułożenia kompetencji poszczególnych jednostek organizacyjnych Uczelni.

W naszej ocenie projekt Statutu nie uwzględnia zarówno kosztów, które będą związane z zaproponowaną strukturą UWr i zbiorem wielu jednostek (a to jest bardzo ważne w świetle nowego sposobu finansowania uczelni przez MNiSW), ani czasochłonności uczestnictwa i merytorycznego zaangażowania szczególnie samodzielnych pracowników naukowych w różnych ciałach kolegialnych. Proszę sobie wyobrazić, w ilu ciałach kolegialnych będą niektórzy musieli co miesiąc uczestniczyć – RW, RDN, Szkoła Doktorska czy różne komisje, i jak wiele czasu spędzać na zapoznaniu się z dokumentami, które trzeba będzie na każde takie zebranie studiować. W tym względzie sugerowalibyśmy, aby zapisano, że zebrania w ramach tych kolegiów (poza Senatem) mogą się odbywać nie rzadziej niż raz na dwa miesiące, co oczywiście nie przekreśla możliwości częstszych zebrań.

Poniżej przedstawione są najważniejsze kwestie wymagające zmian w proponowanym Statucie UWr.

1. Kompetencje Rad Dyscyplin Naukowych (RDN)

Ocena ewaluacyjna uczelni, a w efekcie jej pozycja czy prestiż zależeć będą niemal wyłącznie od naukowej efektywności pracowników zajmujących się badaniami. W związku z tym najważniejszymi opiniodawczymi czy decyzyjnymi organami uczelni powinny stać się Rady Dyscyplin, albo gdyby niektóre dyscypliny zostały pogrupowane – Rady Dziedzin. W obecnym projekcie kompetencje RDN są zmarginalizowane i w dużym stopniu pokrywają się z kompetencjami Rad Wydziałów. Takie nakładanie się kompetencji władz Wydziału i RDN może być konfliktogenne, np. w kwestii kryteriów oceny pracowników naukowych czy decyzji o zatrudniania czy zwalniania pracowników naukowych. W przypadku niezgodności opinii między RDN a Dziekanem (czy RW), Statut powinien w jasny sposób uprzywilejowywać opinię RDN. Tak istotne znaczenie RDN (lub Rad Dziedzinowych gdy niektóre małe dyscypliny należące do jednej dziedziny zostaną zgrupowane) oznacza również konieczność projakościowego wypracowania sposobu wyboru członków RDN.  Obecnie jest chyba 25  dyscyplin w UWr, a niektóre są na tyle małe, że przy niewielkich zawirowaniach kadrowych są zagrożone niebytem. Należy pamiętać, że dla osiągnięcia wysokiej jakości naukowej dyscyplin może być konieczne przeniesienie najmniej efektywnych naukowo pracowników na stanowiska wykładowców, a to może zagrozić liczbowemu minimum niezbędnemu do powołania na uczelni dyscypliny. Dobrze zatem już teraz pomyśleć, w jaki sposób dokonać powołania Rad Dziedzin, które mogą obejmować dwie lub nawet trzy dyscypliny (np. astronomia + fizyka).

Ważną kwestią są wybory do RDN i zaledwie opiniodawcza rola RDN w kwestiach kryteriów naukowej oceny pracowników. RDN nie powinny być zbyt duże i powinny składać się z najlepszych naukowców w danej dyscyplinie i pod tym właśnie kątem należy skonstruować kryteria wyboru do RDN.

2. Wybory Rektora i Senatu

Ponieważ fundamentalne dla funkcjonowania uczelni są oczywiście główne ciała decyzyjne w uczelni, czyli Rektor, Senat i Rada Uczelni, sposób wyboru zarówno elektorów, jak i senatorów jest bardzo ważny. W projekcie Statutu w tej kwestii niewiele jednak zmieniono i wybory mają się odbywać poprzez Rady Wydziału (RW). Całkowicie pominięto natomiast Rady Dyscyplin Naukowych (RDN), które przecież staną się strażnikiem jakości naukowej, a przez to będą miały najsilniejszy wpływ na najważniejszą, bo naukową pozycję UWr.

Wybory do Senatu oraz wybory elektorów powinny być oparte albo tylko o jakość (znaczenie) poszczególnych dyscyplin (czy dziedzin), albo uwzględniać taki algorytm, który przynajmniej w połowie będzie odwoływał się do oceny jakościowej dyscyplin (w drugiej połowie do wyborów na wydziałach). Należy przy tym oczywiście uwzględnić jakość poszczególnych dyscyplin, a nie ilość pracowników w określonej dyscyplinie. W obecnie proponowanym Statucie, choć opartym o Wydziały, a nie RDN, uwzględniane są niestety też parytety ilościowe a nie jakościowe.

3. Rady Wydziałów i ich kompetencje

Nie należy dublować roli Rady Wydziału i RDN. Jeśli zachowujemy w Statucie Rady Wydziałów, to w świetle Ustawy i powołania RDN, RW powinny stać się w głównym stopniu odpowiedzialne za proces dydaktyczny. Ponieważ to funkcjonowanie RDN będzie miało znacznie większy wpływ na pozycję uczelni,  to im należy przekazać albo całkowite, albo częściowe (ale większościowe) uprawnienia do wyboru elektorów i senatorów. Tak właśnie jest np. w projekcie statutu UAM w Poznaniu. Przykładowo, niektóre kompetencje dziekanów z paragrafu 61 powinny być tylko w gestii kompetencji RDN.

4. Skład Senatu

Ponieważ pozycja naukowa uczelni będzie zależeć w dużym stopniu od jakości naukowej kadry profesorskiej i zespołów naukowych kierowanych przez samodzielnych pracowników naukowych, należy zagwarantować tej grupie w Statucie nieco większy procentowy udział w Senacie (co najmniej 51% członków Senatu). Tak też chcą to zrobić w UAM, gdzie projekt Statutu określa liczbę członków senatu (58 + Rektor) i liczbę profesorów w senacie (31).

5. Jednostki naukowe

Należy zastanowić się nad wprowadzeniem w Statucie punktu, w którym wyodrębnia się grupę pracowników, którzy ze względu na swoją wysoką produktywność naukową i duży wpływ na ocenę parametryzacyjną dyscypliny, mogą mieć przejściowy (np. na 2-3 lata) status pracowników naukowych, którzy zobowiązani są prowadzić badania naukowe na wysokim poziomie i mają tylko ograniczone obowiązki dydaktyczne np. pensum tylko 120 godz. Wprowadzenie w Statucie możliwości powoływania na pewien okres jednostki badawczej np. realizującej duże granty i nie zajmującej się dydaktyką na I i II stopniu studiów. Takie rozwiązanie związane z powoływaniem jednostek tylko naukowych (jak w PAN) zaproponowano np. w statucie UMK w Toruniu. W takim wypadku należy równocześnie uwzględnić konieczność wprowadzenia takich zapisów w Statucie, które uelastyczniają pensum pracownikom naukowym, ale też dają większe umocowanie w Statucie w przypadku przenoszenia pracowników z etatu naukowo-dydaktycznego na etat dydaktyczny (wykładowcy).

6. Problem liczby Wydziałów

W projekcie Statutu co prawda nie ma mowy o liczbie wydziałów, ale wiele zapisów (np. te związane z wybieraniem odpowiedniej liczby elektorów przez Rady Wydziału), wyraźnie wskazuje chęć utrzymania status quo w kwestiach liczby wydziałów w UWr.  Uwzględniając nową rolę Wydziałów, wydaje się jednak sensowne dokonanie takich zgrupowań wydziałów (w efekcie zmniejszenia ich liczby), które będą miały sens z dydaktycznego punktu widzenia (np. nauki ścisłe, nauki o życiu etc.). Takie posunięcie może być bardzo ważne z punktu widzenia finansowania uczelni poprzez subwencje. Dobrze bowiem byłoby tak zorganizować strukturę uczelni, aby zmniejszyć koszty i umożliwić zagospodarowanie większej kwoty z subwencji np. na cele badawcze czy na proces dydaktyczny. Takie oszczędności możliwe byłyby właśnie przez ograniczenie liczby wydziałów. W całkiem racjonalny sposób można ograniczyć liczbę wydziałów do względnie spójnych naukowo i dydaktycznie wydziałów. Gdyby uwzględniło się propozycję aby to RDN wybierały elektorów, nie byłoby problemu z możliwością zmiany liczby wydziałów, bo to nie zaburzy reguł związanych w wyborem senatorów czy elektorów.

7. Szkoły Doktorskie

Niektóre dyscypliny są stosunkowo mało liczebne i dlatego należy dokonać zgrupowaniach takich dyscyplin w obrębie dziedziny i stworzeniu tylko kilku szkół doktorskich w UWr (nie ponad 20). Dlatego można ustalić minimalną liczbę doktorantów w ramach kolegium, np. między 30 a 50.

To w naszej opinii tylko kilka ważnych propozycji związanych z niektórymi fundamentalnymi zmianami i podejściem do konstrukcji nowego Statutu UWr. Uważamy, że muszą one zostać dogłębnie przedyskutowane przez całe środowisko UWr. Dopiero po ustaleniu pryncypiów i ogólnej strategii Uczelni będzie można zająć się poszczególnymi paragrafami i prawniczymi konsultacjami. Jeśli teraz nie dokonamy reformatorskich zmian w Statucie UWr, to skutki tego mogą być boleśnie zauważalne już w 2021 r., kiedy może nastąpić erozja kadr akademickich, a próba powrotu do grupy najlepszych uczelni w kraju będzie bardzo trudna i możliwa dopiero po wielu latach. Sukces innych uczelni wygeneruje im bowiem przynajmniej na kilka lat dodatkowe środki i napęd rozwojowy w badaniach. Czując odpowiedzialność za przyszłość Uczelni, jej obecnych i przyszłych pracowników i studentów, apelujemy o konstruktywną dyskusję całego środowiska i gruntowną zmianę zaproponowanego Statutu.

Prof. zw. dr hab. Bogusław Pawłowski  (Katedra Biologii Człowieka UWr),
członek Komisji Rozwoju UWr

Prof. zw. dr hab. Stefan Kiedroń       (Katedra Filologii Niderlandzkiej UWr),
członek Komisji Rozwoju UWr

Prof. zw. dr hab. Dariusz Rakus  (Katedra Fizjologii i Neurobiologii Molekularnej UWr)

Dr hab.
Agnieszka Gizak, prof. UWr  (Katedra Fizjologii i Neurobiologii Molekularnej)

Prof. zw. dr hab. Jan Sobczyk   (Instytut Fizyki Teoretycznej UWr)

dr hab. Małgorzata Janicka, prof. UWr   (Instytut Biologii Eksperymentalnej UWr)

 

 

Dodane przez: Wiktor Pietrzak

5 Lut 2019

ostatnia modyfikacja: 6 Lut 2019