Strona używa plików cookies więcej

Kartka z przeszłości / Ludzie

O nobliście Mommsenie

Dokładnie 200 lat temu, 30 listopada 1817 r. przyszedł na świat Theodor Mommsen – historyk, poeta, prawnik i jeden z największych pisarzy historycznych uważany ponadto za największego filologa klasycznego XIX wieku. W 1902 r. dostał Nagrodę Nobla za w dziedzinie literatury za dzieło "Historia Rzymu" ("Römische Geschichte"), a wcześniej w latach 1854–1858 był profesorem prawa na Uniwersytecie we Wrocławiu. Mommsen jest jednym z 11 noblistów związanych z Uniwersytetem Wrocławskim.

Nazwisko Theodora Mommsena pojawia się najczęściej wtedy, gdy w kontekście Nagrody Nobla przywoływany jest Lew Tojstoj (1828–1910), autor „Wojny i pokoju”. To właśnie Tojstoj, uznawany za największego pisarza ówczesnego świata, miał w 1902 r. otrzymać Nobla w dziedzinie literatury, jednak komitet noblowski nie mógł zaakceptować negowania przez pisarza władzy państwowej, za co został nawet ekskomunikowany przez Cerkiew rosyjską. Poszukiwania innego kandydata zakończyły się przyznaniem nagrody innemu wielkiemu pisarzowi, jednak znacznie mniej znanemu, choćby ze względu na specyfikę uprawianego pisarstwa. Zamiast Tołstoja, Nobla z literatury odebrał Mommsen, dla którego trzeba było rozszerzyć formułę ustanowionej w 1901 r. Nagrody Nobla na autorów dzieł historycznych.

zdjęcie portretowe Mommsena z albumu profesorskiego
Theodor Mommsen, fot. Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego

Theodor Mommsen (właśc. Christian Matthias Theodor Mommsen), urodził się w Garding, niewielkiej miejscowości pozostającej wówczas pod panowaniem duńskim. Jako syna ubogiego pastora nie było go stać na studia na najlepszych niemieckich uniwersytetach, dlatego zdecydował się prawoznawstwo na Uniwersytecie w Kilonii, gdzie studiował w latach 1838–1843. Tam też uzyskał doktorat, po którym otrzymał stypendium przyznane przez króla Danii i to dzięki niemu mógł do 1847 r. przebywać we Włoszech. Właśnie w tym czasie Mommsen opracował koncepcję jednego ze swoich najsłynniejszych projektów: Corpus Inscriptionum Latinarum – ogromnego zbioru inskrypcji łacińskich zachowanych do dziś na materiałach trwałych, takich jak kamień czy metal. Po powrocie z Włoch Mommsen uwikłał się w działalność polityczną, która wielokrotnie zagrażała jego karierze, szczególnie tej naukowej, którą rozpoczął jako profesor prawa w Lipsku. Za swoje demokratyczne poglądy został zwolniony w 1849 r. i w 1852 r. przeniósł się do Zurychu. Tu także długo nie zagrzał miejsca, bo już w 1854 r. zdecydował się przyjąć profesurę w Prusach na Uniwersytecie we Wrocławiu. Choć także i w tym mieście nie pozostał długo, bo zaledwie 5 lat, to jednak Wrocław szczególnie zapisał się w jego biografii przynajmniej z dwóch powodów. Po pierwsze za sprawą związku z Marie Reimer, z którą się ożenił, wiodąc do końca szczęśliwe życie i mając szesnaścioro dzieci (z których kilkoro zmarło niestety we wczesnym dzieciństwie). Teść Mommsena, Karl Reimer, jeszcze od czasu spotkania w Zurychu namawiał go do napisania pracy o historii Rzymu. Pierwsze trzy tomy „Römische Geschichte” ukazały się w czasie pracy Mommsena na wrocławskim Uniwersytecie. Publikacja, która okazała się dziełem jego życia i pół wieku później przyniosła mu Nobla, była dość powszechnie czytana, m.in. dlatego, że znalazły się w niej informacje nie tylko o historii politycznej, ale też o obyczajach i rozrywkach w starożytnym Rzymie. W 1858 r. Mommsen przyjął stanowisko w Berlinie w Akademii Nauk, gdyż przeczuwał, że tam będzie miał większą szansę, by pracować nad swoim projektem dotyczącym inskrypcji łacińskich. Oprócz pracy naukowej stale poświęcał się pisarstwu i polityce. Zasiadał w pruskim parlamencie, a po zjednoczeniu Niemiec – w Reichstagu. W swojej działalności politycznej niejednokrotnie dawał wyraz niechęci do narodów słowiańskich, przez co do dzisiaj nie cieszy się zbyt dużą popularnością we wszystkich krajach słowiańskich. Nie zmienia to jednak faktu, że przez wielu uczonych uznawany jest za niedościgniony wzór badacza. Opublikował prawie 1600 różnych prac. Jego poziom wiedzy, erudycji i zrozumienia tak wielu aspektów starożytności dawany jest kolejnym pokoleniom za przykład. Jak twierdzą badacze jego biografii, Mommsen doczekał się wielu uczniów i zwolenników, ale także krytyków, lecz nie rywali. Zmarł 1 listopada 1903 r. w Charlottenburgu, krótko przed swoimi 86. urodzinami.

Kamilla Jasińska

Dodane przez: Kamilla Jasińska

29 Lis 2017

ostatnia modyfikacja: 29 Lis 2017