Strona używa plików cookies więcej

By w pełni poznać historię i zrozumieć ideowy przekaz wystroju głównego gmachu Uniwersytetu Wrocławskiego i jego wnętrz, należy pamiętać, że w swojej bogatej historii Śląsk – wraz ze stolicą Wrocławiem – był terenem wpływów czeskich, austriackich, niemieckich i polskich, a Aula Leopoldyńska – podobnie jak inne zabytki Wrocławia – jest wspólnym dziedzictwem wielu narodów.

W wystroju Auli Leopoldyńskiej, będącej jednym z najlepiej zachowanych świeckich barokowych wnętrz na Śląsku, realizuje się barokowa zasada symbiozy sztuk – architektury, malarstwa, rzeźby i snycerstwa. Gmach główny wznoszony był w latach 1728–1740, zaś Aula był jednym z pierwszych ukończonych wnętrz. Założona została na planie zajmującego całą szerokość budynku trapezu, zwężającego się w kierunku zachodnim (tj. w stronę podium). Długość jej wnętrza wynosi ponad 38 metrów, a szerokość odpowiednio 12 metrów od strony wschodniej (tj. od wejścia) i 10 metrów od strony zachodniej (tj. przy podium). Dzięki takiemu zabiegowi, wymuszonemu przez kształt terenu przeznaczonego pod zabudowę gmachu, wnętrze sali sprawia wrażenie dłuższego niż jest w rzeczywistości. Ze względów funkcjonalnych wnętrze zostało podzielone na trzy części: podwyższone podium, audytorium wypełnione ławami studenckimi oraz emporę muzyczną. Pomimo takiego podziału, Aula zachowała swój całościowy, jednoprzestrzenny charakter.

Aula Leopoldyńska prezentuje całą uczelnię jako Świątynię Mądrości, sama jest natomiast jej miniaturą i w symboliczny sposób odwzorowuje świątynię wzniesioną przez Salomona. Najłatwiej można to dostrzec, przyglądając się posągowi fundatora uczelni, Leopolda I Habsburga, który niczym król Salomon zasiada na tronie mądrości. Poprzez takie elementy dekoracji wyrażono wdzięczność wobec cesarskiego umiłowania nauk, którego efektem stała się fundacja Leopoldiny. Dekoracja Auli stanowi ponadto wykład stworzony na podobieństwo ówczesnych akademickich tez. Cała kompozycja i rozmieszczenie poszczególnych elementów wystroju w każdej z trzech części wnętrza podkreśla ich hierarchię: podium stanowi apoteozę władzy cesarskiej, audytorium jest gloryfikacją Bożej Mądrości i wypływającej z niej nauki, zaś empora stanowi pochwałę lokalnych przedstawicieli władzy cesarskiej na Śląsku.

Aula Leopoldyńska w widoku na podium na fotografii z 1893 r.
Aula Leopoldyńska w widoku na podium i audytorium na fotografii z 1893 r. Fot. ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu

Dekoracja podium ma charakter historyczny, ale przede wszystkim stanowi zamknięcie i podsumowanie całego programu Auli Leopoldyńskiej, opierającego się na gloryfikacji Mądrości Bożej i pochwale Habsburgów. Kompozycja ścian podium tworzy swoisty łuk triumfalny, którego osie akcentowane są ośmioma kolumnami. Po środku nad gzymsem umieszczony jest posąg fundatora uczelni – cesarza Leopolda I Habsburga siedzącego na tronie pod baldachimem, lub – jak sądzą niektórzy historycy sztuki po przeanalizowaniu odnalezionych w trakcie prac konserwatorskich pozostałości oryginalnych dekoracji – w namiocie dowódcy wojsk. Cesarską dewizę CONSILIO ET INDUSTRIA (radą i przemysłem) przedstawiają znajdujące się po bokach dwie postacie: starzec z lustrem i księgą oraz kobieta z pszczelim ulem. Przeciwstawione są im odtrącane od tronu postacie negatywne: DISCORDIA (waśń) z potarganymi włosami oraz STULTITIA (głupota) z oślimi uszami. Po obu stronach podium ustawione są posągi synów i następców cesarza: Józefa I (po stronie południowej) i Karola VI (po stronie północnej). Scena na sklepieniu przedstawia akt oddania Uniwersytetu w opiekę Matce Bożej, której towarzyszą święci: Jan Chrzciciel (patron diecezji i Wrocławia), Leopold (przodek fundatora), Józef (opiekun domu Habsburskiego), Jadwiga (patronka Śląska), a także święci jezuiccy: Ignacy Loyola i Franciszek Ksawery. W obrębie podium, na drewnianym podeście, znajdują się ponadto meble: katedra z sarkofagowym stołem, dwurzędowe ławy promotorskie z przedpiersiem i zapleckiem oraz dwie loże – rektorska i kanclerska.

W centralnej części Auli – audytorium – pod ścianami ustawiono profesorskie loże, a po środku – studenckie ławy. Osiem olejnych obrazów umieszczonych nad zapleckami lóż profesorskich przedstawia władców i dostojników związanych z dziejami zakonu jezuitów, ich przybyciem do Wrocławia oraz założeniem i budową uniwersytetu. Obrazy te są jedynym elementem wystroju wnętrza, który przed II wojną światową zmieniał się kilkukrotnie, głównie z przyczyn politycznych. W sumie w 8 ramach przedstawionych było aż 13 postaci. Pierwotnie jako pierwsi od strony zachodniej i wschodniej, sportretowani byli dostojnicy kościelni, z których do dziś ostał się tylko papież Urban VIII. Cztery środkowe portrety przedstawiały – i nadal przedstawiają – władców świeckich, dlatego do dziś ich ramy zwieńczone są koronami. W ościeżach okiennych, w owalnych monochromatycznych medalionach, przedstawiono sławnych teologów i uczonych, których można łatwo zidentyfikować dzięki podpisom. Są wśród nich m.in. postacie ze Starego Testamentu, badacze Nowego Testamentu, metafizycy oraz starożytni uczeni i artyści.

Scena nad audytorium rozgrywa się na tle otwartego nieba, które otacza iluzjonistycznie przedstawiona architektura, kontynuująca rzeczywistą architekturę ścian. Pośrodku namalowano apoteozę Bożej Mądrości przedstawionej pod postacią gołębicy Ducha Świętego. Adorują ją m.in. czterej ewangeliści, Ojcowie Kościoła, patroni teologii (św. Jan Ewangelista i św. Tomasz z Akwinu) i filozofii (św. Mateusz Ewangelista i św. Katarzyna Aleksandryjska) oraz inni święci, przede wszystkim jezuiccy. Niżej, na tle iluzjonistycznej architektury, ujrzeć można personifikacje dwunastu sztuk – siedmiu wyzwolonych i pięciu pospolitych – związanych z Uniwersytetem m.in. Arytmetykę, Astronomię, Dialektykę, Farmację, Geometrię, Gramatykę, Malarstwo, Muzykę, Poezję, Rzeźbę i Typografię. Zostały one przedstawione pod postaciami kobiet, którym towarzyszą odpowiednie atrybuty pozwalające rozpoznać daną sztukę.

Dekoracja empory muzycznej uzupełnia dekorację podium, jednak o ile wystrój podium stanowi apoteozę Habsburgów, o tyle ikonografia empory odnosi się do władzy cesarskiej na Śląsku. Na balkonie góruje popiersie hrabiego Johanna Antona von Schaffgotscha, starosty generalnego Śląska, który w imieniu cesarza opiekował się budową uczelni. Dekoracja sklepienia nad emporą to według niektórych badaczy apoteoza Mądrości Ziemskiej symbolizowanej przez uskrzydloną postać Ateny, bardziej prawdopodobne jest jednak, że postać przedstawiona w centralnej części sklepienia to Archanioł Michał. Postaci tej towarzyszy m.in. Silesia (Śląsk), Viadrus (bóg Odry) i Wratislavia (Wrocław). Zgodnie z funkcją tej części sali na sklepieniu pod emporą widnieje orkiestra anielska. Ciekawym elementem wystroju są iluzjonistyczne drzwi, na których znajduje się inskrypcja C+M+B 1732, oznaczająca przypuszczalnie symboliczną datę rozpoczęcia dekoracji malarskiej w tym wnętrzu tj. 6 stycznia 1732 r., czyli święto Trzech Króli.

Odczytując przesłanie Auli, warto zwrócić uwagę na utrzymane w czerwonej tonacji niewielkie owalne malowidła nad łukami okiennymi. Są to tzw. emblemy, z których każdy opatrzony jest napisem, tzw. lemmą, dzięki czemu całość tworzy niepowtarzalne znaczeniowe konstrukcje.

Aula Leopoldyńska w widoku na podium na fotografii z 1893 r.
Aula Leopoldyńska w widoku na podium na fotografii z 1893 r. Fot. ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu

Dekoracja Auli Leopoldyńskiej została wykonana w latach 1731–1732. Malarstwo monumentalne jest dziełem Johanna Christopha Handkego, rzeźby – Franza Jozefa Mangoldta. Marmoryzacje wykonał Ignacy Provisore, zaś prace snycerskie – Christoph Hollandt.

Uroczyste otwarcie i poświęcenie Auli odbyło się 19 sierpnia 1732 r. Tego samego dnia 14 teologom nadano tytuły doktorskie. Dzisiaj w Auli Leopoldyńskiej odbywają się najważniejsze dla wrocławskiego środowiska akademickiego uroczystości, takie jak inauguracje roku akademickiego, immatrykulacje nowo przyjętych studentów, promocje doktorskie i habilitacyjne, sesje i wykłady naukowe oraz koncerty kameralne. Aula jest także świadkiem uroczystości wręczania doktoratów honoris causa.

PRACE KONSERWATORSKIE PROWADZONE W PRZESZŁOŚCI

Trudne i skomplikowane losy uczelni, uszkodzenia gmachu głównego spowodowane działaniami wojennymi, a także prowadzone w przeszłości doraźne prace renowacyjne, doprowadziły do zmniejszenia atrakcyjności zarówno Auli Leopoldyńskiej, jak i pozostałych zabytkowych przestrzeni budynku. Aula, mocno eksploatowana od samego początku istnienia, była wielokrotnie naprawiana i konserwowana.

  • 1788 r. – pierwsze prace konserwatorskie przeprowadzone przez Carla Gottlieba Heinricha,
  • 1908–1910 – prace konserwatorskie wykonane przez malarza Josepha Langera,
  • 1926 – prace restauratorskie wykonane przez malarza Fey’a z Charlottenburga, prawdopodobnie ograniczone do przedstawień pod emporą,
  • 1948 – ratunkowe prace po zniszczeniach wojennych wykonane przez prof. Marconiego, polegające na przytwierdzeniu odspojonych tynków oraz uzupełnieniu dużych ubytków zaprawy,
  • 1949–1958 – prace rekonstrukcyjne prowadzone przez prof. Antoniego Michalaka,
  • 1974–1976 – prace konserwatorskie prowadzone przez wrocławskie i toruńskie Przedsiębiorstwa Konserwacji Zabytków.

W pierwszej dekadzie XXI wieku konieczne stało się podjęcie działań zmierzających do przeprowadzenia gruntownych, kompleksowych prac konserwatorskich i restauratorskich. Ich celem jest powstrzymanie procesów niszczących oraz przywrócenie barokowemu arcydziełu pierwotnego charakteru i blasku.

Aula Leopoldyńska w widoku na emporę na fotografii z 1893 r.
Aula Leopoldyńska w widoku na emporę na fotografii z 1893 r. Fot. ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu