Strona używa plików cookies więcej

Nauka

Okno na polsko-czeskie pogranicze

Dr Magdalena Matkowska-Jerzyk, adiunkt w Zakładzie Bohemistyki, od lat współpracuje z polską i czeską telewizją publiczną, angażując w swoje duże międzynarodowe projekty także swoich studentów. Efekty tej pracy można obejrzeć zarówno w polskiej, jak i w czeskiej telewizji. Obecnie pracuje nad cyklem dokumentów o polsko-czeskim pograniczu w ramach projektu „Okno na pogranicze/Spolu na hranici”.

Założeniem projektu jest stworzenie 16 filmów dokumentalnych, które zostały podzielone na dwie serie tematyczne. Pierwsza dotyczy szeroko pojętej tematyki turystyczno-podróżniczej, druga koncentruje się na historii XX w. Twórcy chcą przedstawić polsko-czeskie pogranicze przez pryzmat historii osób tam żyjących. Cykl powstaje w koprodukcji TVP3 Wrocław i ČT Studio Ostrava. Do tej pory zrealizowano połowę zaplanowanego materiału. Całość zostanie stworzona do końca 2021 r.

zdjęcie z planu filmowego projektu Okno na pogranicze
Zdjęcie z planu filmowego wykonane podczas realizacji projektu „Okno na pogranicze/Spolu na hranici”. Fot. archiwum prywatne

Polsko-czeska linia graniczna ma aż 796 km. Obszar, którego dotyczy, po stronie polskiej obejmuje sześć podregionów: bielski i rybnicki (województwo śląskie), jeleniogórski i wałbrzyski (województwo dolnośląskie), nyski i opolski (województwo opolskie), a po stronie czeskiej – pięć krajów: liberecki, hradecki, pardubicki, ołomuniecki i morawsko-śląski. Jest to obszar niezwykle barwny kulturowo, historycznie, etnograficznie, językowo i geograficznie. Mieszkają tu niesamowici ludzie, którzy często wybrali polsko-czeskie pogranicze, mając na szali wygody wielkiego miasta i prozę codziennego życia na wsi. Między innymi o tym, dlaczego tak wybrali, jest projekt „Okno na pogranicze/Spolu na hranici”.

Na pierwszą, zrealizowaną już serię składa się osiem tematów – popularnych, ale nieoczywistych skojarzeń związanych z obszarem pogranicza: „Skały”, „Podziemia”, „Kuchnia”, „Woda”, „Kółka”, „Kolej”, „Drogi krzyżowe”, „Narty”. W każdym odcinku twórcy starali się pokazać – najczęściej – cztery miejsca (dwa ze strony czeskiej i dwa ze strony polskiej), które są podobne do siebie tematycznie i łączy je lejtmotyw, choć geograficznie są rozrzucone, np. w odcinku poświęconym wodzie przedstawieni są bohaterowie z Opawy, Doksów, Rybnika i Bohumina.

Filmy pokazują, jak dziś wygląda pogranicze – odczarowane po tym, co jeszcze do niedawna było tu na porządku dziennym, jak druty kolczaste i stacjonujący na granicy uzbrojeni żołnierze WOP-u. Dziś jest to wspólny obszar, którego mieszkańcy mleko mogą kupić w Czechach, chleb w Polsce, a masło w Niemczech (jeśli mieszkają w tzw. worku turoszowskim) albo śliwowicę na Słowacji (jeśli mieszkają w Beskidach). Bo tak się tutaj żyje dziś, kiedy nie ma granic. Czesi budują swoje domy z polskich materiałów, a Polacy korzystają z doskonałych czeskich tras rowerowych, a wspólnie – Polacy i Czesi – latają szybowcami w okolicach Javornika i pływają kajakami po meandrach Odry w pobliżu Bohumina.

zdjęcie z planu filmowego projektu Okno na pogranicze
Zdjęcie z planu filmowego wykonane podczas realizacji projektu „Okno na pogranicze/Spolu na hranici”. Fot. archiwum prywatne

Dzięki doświadczeniu, które dr Magdalena Matkowska-Jerzyk zdobywała przez lata we współpracy z profesjonalistami z obu telewizji, dziś jest ona redaktorem wiodącym. Odpowiada za stronę redakcyjną i artystyczną, nadzór nad scenariuszami i merytoryczną koordynację projektu na każdym etapie jego realizacji. I tu ciekawostka – nawet nazewnictwo związane z branżą telewizyjną w Polsce i Czechach różni się od siebie. Często nie ma odpowiedników określeń stosowanych w danym kraju. Po polskiej stronie za zdjęcia odpowiadają: Marcin Wenzel i Maciej Maciejewski, za reżyserię Paula Jakubowska, za montaż Aleksander Stefański, za produkcję Aleksandra Iwaszczyszyn-Falkowska i Kasia Kozłowska-Domańska. Dr Magdalena Matkowska-Jerzyk, poza redakcją, odpowiada także za scenariusz wspólnie z Paulą Jakubowską. Po stronie czeskiej dramaturgiem jest Josef Albrecht, scenarzystą Tomáš Netočný, menedżerem Xenie Kaduchová, producentką Lenka Poláková.

Praca w ramach projektu „Okno na pogranicze/Spolu na hranici” to dla dr Magdaleny Matkowskiej-Jerzyk połączenie trzech wielkich pasji zawodowych – dziennikarstwa, bohemistyki oraz zainteresowania polsko-czeskim pograniczem. Zaraża nimi swoich studentów, a swoją wiedzę i doświadczenie, zdobyte podczas realizacji projektu, przekazuje im chociażby na zajęciach z przekładu lub języka. Ale to nie wszystko. Stara się bowiem angażować ich bezpośrednio do prac nad projektem. Członkowie SKN Bohemistów UWr, którego jest opiekunem naukowym, chętnie brali udział w produkcji. Agnieszka Woźnica odbyła w ramach praktyk studenckich staż w oddziale Telewizji Czeskiej w Ostrawie, a Konrad Duraj, pasjonat kolei, wystąpił w jednym z odcinków.

Realizacja filmów dokumentalnych jest niesamowitą przygodą, kopalnią doświadczeń, ale też i lekcją pokory, która upewnia w przekonaniu, że uczymy się przez całe życie. Duży międzynarodowy projekt jest jak jazda horską dráhą, czyli rollercoasterem – nigdy nie wiesz, co na ciebie czeka. A mieszkańców pogranicza można poznać bardzo różnych – jedni hodują ślimaki w Písku u Jablůnkova, drudzy odbudowują dawną linię kolei wąskotorowej Frýdlant–Heřmanice, a jeszcze inni w ramach rekreacji nurkują w głębinach kamieniołomu Šífr niedaleko Opawy.

Projekt „Okno na pogranicze” realizowany jest w latach 2017–2021 w ramach Współpracy Transgranicznej INTERREG V-A Polska-Czechy 2014–2020, którego celem jest wsparcie rozwoju terenów polsko-czeskiego pogranicza.

Filmy i szczegóły dotyczące projektu można znaleźć na stronie: oknonapogranicze.pl.

Dodane przez: Aleksandra Draus

21 sty 2021

ostatnia modyfikacja: 28 sty 2021