Strona używa plików cookies więcej

Publikacje

Tom XX – Nauka w służbie człowiekowi

Wybrane zagadnienia przedstawione w czterech rozdziałach pokazują, w jaki sposób nauka ubogaca człowieka i jest mu pomocna. Umożliwia poznanie świata w różnej skali, od kosmosu do mikroświata. Archeologia i historia odtwarzają dzieje człowieka na Ziemi. Interdyscyplinarne studium – obejmujące biologię, fizykę, biochemię, genetykę, medycynę, a także psychologię – umożliwia diagnozowanie patologii w organizmie człowieka oraz podejmowanie odpowiedniej i skutecznej terapii. Osiągnięcia z zakresu genetyki i biomedycyny dają możliwości przedłużania życia człowieka oraz innych organizmów. Człowiek na przestrzeni dziejów tworzył dzieła kultury. Przedstawiono przykłady twórczości człowieka z różnych dziedzin. Tom zawiera niektóre wykłady i wprowadzenia do dyskusji prezentowane na interdyscyplinarnym seminarium Studium Generale w roku akademickim 2014/2015 oraz niektóre w roku 2015/2016.

Rozdział I – Poznanie świata – rozpoczynają rozważania dotyczące Wszechświata.

Rozdział II – Dzieje człowieka – niezwykle szeroki temat – zostały sprowadzone do omówienia kilku przykładów z tego zakresu: początku chrześcijaństwa w państwie Piastów, kształtowania Polski i Europy w okresie powstawania Wrocławia, różnorodności kultur i konfesji na Bałkanach.

Rozdział II – Dzieje człowieka w innym rejonie świata ukazują badania archeologiczne prekolumbijskich społeczności w południowym Peru.

Rozdział III obejmuje problemy z zakresu medycyny i psychologii.

Rozdział IV rozpoczyna omówienie monumentalnych dzieł starożytnego Egiptu – piramid – ich funkcji, formy i symboliki.

okładka książki "Nauka w służbie człowiekowi"

Tom XIX – Przyroda, ewolucja, kultura

Tom zawiera wykłady i wprowadzenia do dyskusji prezentowane na interdyscyplinarnym seminarium Studium Generale im. Profesora Jana Mozrzymasa w roku akademickim 2013/2014 oraz niektóre w roku 2015. Zgodnie z przyjętą na seminarium tradycją nawiązywania do ważnych wydarzeń i rocznic podjęto temat: Obraz Powstania Warszawskiego w przestrzeni społecznej, a także wspomnienia z tego okresu. Główne wątki tomu to przyroda, ewolucja i kultura.

W dziale przyrodniczym znajdują się m.in. rozważania dotyczące Kosmosu, zastosowania laserów femtosekundowych w biologii i medycynie. Omówiono także nowe teorie patogenezy oraz możliwości terapeutyczne przy chorobie Alzheimera.

Dział poświęcony ewolucji rozpoczynają rozważania na temat redukcjonizmu w naukach biologicznych. Omówiono genomy jako dynamiczne struktury biologiczne. Podjęto temat form pośrednich – czy one rzeczywiście istnieją i czy są niezbędne do pokrewieństwa. Przedstawiono problem samoorganizacji, rozumianej jako samorzutne uporządkowanie obiektów materialnych w przyrodzie i w otaczającej nas rzeczywistości.

Trzecia część tomu poświęcona jest wybranym zagadnieniom kultury. Dowiemy się, że wyrazem uniwersalności w otaczającym nas świecie jest prawo Zipfa. Poznamy problemy związane z wiernym przekładem „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza na język niemiecki. Przeniesiemy się do starożytnego Egiptu, gdzie ukazany jest związek monumentalnych dzieł architektury egipskiej z tradycją, wiarą, historią, a także uwarunkowaniami geograficznymi. Zapoznamy się z sylwetką uczonego i poety – Jana Czochralskiego.

okładka książki "Przyroda, ewolucja, kultura"

Tom XVIII – W poszukiwaniu jedności

Tom XVIII ma charakter szczególny, przypada bowiem na dwudziestolecie działalności interdyscyplinarnego seminarium Studium Generale. Przewodnią ideą towarzyszącą powstaniu i działalności Studium, było tworzenie pomostów między dziedzinami wiedzy specjalistycznej, poszukiwanie uniwersalnych praw rządzących w różnych obszarach otaczającego nas świata. W okresie minionego dwudziestolecia tematyka Studium rozwijała się wielowątkowo, jednak naczelnym hasłem było poszukiwanie jedności.

Tom zawiera wykłady oraz wprowadzenia do dyskusji prezentowane na seminarium Studium Generale im. Profesora Jana Mozrzymasa w roku akademickim 2012/2013, poświęcone wybranym zagadnieniom z zakresu przyrody i kultury.

W części poświęconej przyrodzie m.in. postawiony został problem czy możliwa jest naukowa Teoria Wszystkiego, a w ramach biologii syntetycznej omówione zostały wyniki badań dotyczące powstania życia na Ziemi. Dowiadujemy się także, jakie są doświadczalne granice poznania molekularnej struktury materii. Ponadto wykazano, że wyrazem jedności organizmów z otoczeniem jest Zegar Życia, który określa wpływ czynników zewnętrznych na układy organizmu oraz ich wzajemne oddziaływanie.

Druga część tomu poświęcona jest wybranym zagadnieniom kultury. Poznamy twórczość Antonio Gaudiego oraz dowiemy się, że linie są elementami wspólnymi dla Kosmosu i sztuki. Omówiony został problem interdyscyplinarności w naukach humanistycznych i społecznych oraz pokazano, że badania archeologiczne miejsc, w których staczane były bitwy są źródłem informacji historycznych o kulturze, zwyczajach i zdarzeniach w Europie. Zamieszczone zostały też wspomnienia związane z 50.leciem informatyki na Uniwersytecie Wrocławskim.

okladka książki "W poszukiwaniu jedności"

Tom XVII – Poznanie, Kosmos, cywilizacja

Tom zawiera wykłady i wprowadzenia do dyskusji, prezentowane na interdyscyplinarnym seminarium Studium Generale im. Profesora Jana Mozrzymasa w roku akademickim 2011/2012. Tematyka wykładów obejmowała zagadnienia związane z procesem poznania, Kosmosem i problemami cywilizacji.

Pierwsza część obejmuje zagadnienia związane z procesem poznania. Od czasów Galileusza, Newtona, Keplera poznanie przyrody, struktur występujących w różnych skalach, praw rządzących dynamiką ciał i układów odbywa się poprzez obserwacje doświadczalne. Człowiek od początku swych dziejów zadawał pytania egzystencjalne, a odpowiedzi na wiele tych pytań opierają się na wierze, nie ma zatem możliwości ich doświadczalnego sprawdzenia.

Druga część tomu poświęcona jest zagadnieniom Kosmosu, historii powstania mgławic, ciemnej materii i energii oraz dominującym składnikom Wszechświata. Opisane są również pierwsze obserwacje astronomiczne dokonywane w czasach starożytnych, które znalazły oddźwięk w poezji i prozie tamtego okresu.

Cześć trzecia obejmuje wybrane zagadnienia związane z cywilizacją. Przedstawione zostały obszary Polski, na których występuje gaz łupkowy oraz omówiono możliwości jego eksploatacji. Podjęto polemikę w związku ze stosowaną metodą GMO. Przeanalizowane zostały argumenty „za” i „przeciw” jej stosowania. Pokazano możliwości chirurgii XXI wieku, spowalniania procesu starzenia dzięki zastosowaniu przeciwutleniaczy. Omówiono również rezultaty badań prowadzonych nad regeneracją rdzenia kręgowego. Poruszony został też problem rozwoju miast, z uwzględnieniem wymogów motoryzacji oraz zabudowy terenu wysokimi budynkami.

okładka książki "Poznanie, Kosmos, cywilizacja"

Tom XVI – Przyroda, ekologia, kultura

Tom zawiera wykłady i wprowadzenia do dyskusji prezentowane na seminarium Studium Generale w roku akademickim 2010/2011. Główne wątki tematyczne wykładów dotyczyły przyrody, związanej z nią ekologii, a także kultury.

W dziale pierwszym omówiono bogactwa naturalne w postaci złóż miedzi, złota i srebra w różnych rejonach świata. Z okazji 50-lecia KGHM Polska Miedź S.A. przedstawiono historię odkrycia złóż miedzi na terenie Dolnego Śląska, a także działalność i strategię spółki. Ukazano zjawiska występujące w świecie materii nieożywionej i ożywionej zgodnie z kierunkiem ewolucji. Podjęto próbę określenia relacji pomiędzy ciałem i mózgiem u człowieka, lokalizacji „Ja” w mózgu. Rozważano także nad problemem zróżnicowania wewnątrzgatunkowego człowieka.

Dział drugi poświęcony jest ekologii, określającej powiązania organizmów żywych pomiędzy sobą oraz organizmów ze środowiskiem abiotycznym. Pytania o in vitro dotyczą barier rozmnażania tą metodą oraz skutków łamania tych barier. Zwyczaje kulturowe, w szczególności zakaz małżeństwa pomiędzy bliskimi krewnymi, zapobiegają degeneracjom uwarunkowanym genetycznie, są wzmacniaczami adaptacji biologicznych. Przedstawiono również problemy związane z ochroną Tatrzańskiego Parku Narodowego oraz naturę porostów, ich rolę w ekosystemie i w służbie człowiekowi.

Trzeci dział poświęcony kulturze rozpoczynają rozważania z zakresu estetyki, próby podania kryteriów pozwalających określić dzieło sztuki. Ukazano przykłady sztuki i architektury od czasów starożytnego Egiptu i Persji do współczesnego Iranu. Końcowe rozdziały poświęcone są twórczości z zakresu sztuki – odtworzeniu prapremierowego kształtu inscenizacji Otella Shakespeare’a, muzycznej symbolice krzyża w polonezach Fryderyka Chopina oraz interpretacji sztuki współczesnej.

okładka książki "Przyroda, ekologia, kultura"

Tom XV – Człowiek, kultura, historia

Tom zawiera wykłady i wprowadzenia do dyskusji prezentowane na seminarium Studium Generale w roku akademickim 2009/2010. Obejmowały one wątki tematyczne dotyczące człowieka, elementów kultury związanych z nauką i sztuką, a także wydarzeń historycznych.

Wątek tematyczny dotyczący człowieka obejmuje jego sferę duchową i cielesną. Opierając się na symbolice dzieł sztuki, przedstawia przeznaczenie i pozycję człowieka w świecie. Jak wykazuje historia, jego rola, w zależności od przyjętej koncepcji, może być niszczycielska i negatywna lub twórcza i humanitarna. Osiągnięcia ostatniego okresu w zakresie medycyny pozwalają diagnozować patologie występujące u człowieka i stosować właściwą terapię, np. w przypadku osteoporozy czy w sytuacjach wymagających chirurgii rekonstrukcyjnej.

Kultura to dzieje nauki – poznanie praw rządzących otaczającym światem i wykorzystanie znajomości tych praw dla dobra człowieka. Przykładem może być „Dziesięć równań, które zmieniły oblicze Ziemi” lub opierająca się na mechanice kwantowej informatyka kwantowa. Jednak historia i współczesne doświadczenia wykazują, że odkrycia naukowe nie zawsze służą dobru ludzkości. Kultura to także dzieła stworzone przez przyrodę i człowieka: kamienie szlachetne, muzyka, poezja, architektura. Wspólną cechą tych dzieł jest ich fraktalność, ułamkowy wymiar, samopodobieństwo w sensie statystycznym, złożoność struktury, a także realizacja elementów symetrii (architektura).

W ramach historii przedstawiono los polskiej inteligencji, na którą władze sowieckie wydały wyrok śmierci, wykonany między innymi w Katyniu 70 lat temu. W rozważaniach historycznych przypomniano powojenną odbudowę niektórych placówek szkolnictwa wyższego we Wrocławiu, a także szkolnictwa na Łużycach.

okładka książki "Człowiek, kultura, historia"

Tom XIV – Przyroda i cywilizacja

Tom zawiera wykłady i wprowadzenia do dyskusji prezentowane na seminarium w roku akademickim 2008/2009. Idea interdyscyplinarności, jako przejaw refleksji i dążności do szukania uniwersalnych praw w różnych dziedzinach wiedzy, tworzenia pomostów między nimi i ukazywania jedności świata, wiąże się z ideą symetrii, stanowiącą klucz do zrozumienia struktur oraz procesów występujących w przyrodzie, a także dzieł stworzonych przez człowieka. Symetria bowiem, rozumiana jako niezmienniczość względem skalowania, na różnych etapach rozwoju określa kierunek ewolucji Wszechświata od Wielkiego Wybuchu do pojawienia się życia.

Problematyka prac zawartych w tomie obejmuje zagadnienia przyrodnicze i związane z cywilizacją. Ich usystematyzowanie tematyczne w pierwszym dziale – przyroda – jest zgodne z kierunkiem ewolucji: rozwój materii nieożywionej związany ze spontanicznym łamaniem symetrii, fenomen życia i jego piękny przykład – magnolia. Ponadto przedstawiono tu najnowsze wyniki badań, ukazujące złożoność funkcjonowania układu nerwowego i wzrokowego u człowieka, omówiono mikro- i makroprocesy związane z poznaniem, uczeniem się i zapamiętywaniem.

Drugi dział obejmuje zagadnienia dotyczące cywilizacji – od cywilizacji starożytnego Egiptu do współczesnej, związane z rozwojem miast, telekomunikacji, nauki (nanoukłady) oraz historii nauczania. Są w nim również nawiązania do wydarzeń rocznicowych (o twórczości Juliusza Słowackiego), poruszono także problemy związane z przekładami literackimi.

Tom XIII – O przyrodzie i kulturze

Tom zawiera referaty i wprowadzenia do dyskusji prezentowane na Studium Generale w roku akademickim 2007/2008. W minionym roku akademickim tematyka wykładów obejmowała problemy przyrodnicze oraz związane z kulturą.

W ramach pierwszego bloku tematycznego przedstawione są artykuły poświęcone materii nieożywionej (cząstki elementarne, atomy, białka, modele wszechświata) oraz organizmom roślinnym i zwierzęcym, ze szczególnym uwzględnieniem procesu i roli ewolucji. Zwrócono uwagę na stałość i zmienność (mechanizmy ewolucji), które mają uniwersalny charakter w różnych obszarach przyrody, na różnych etapach rozwoju. Przedstawiono również problemy medyczne, między innymi czynniki, które mogą wywoływać patologie w organizmie człowieka oraz sposoby przeciwdziałania im.

Dział dotyczący kultury ukazuje działalność artystyczną w zakresie malarstwa, rzeźby, architektury i literatury oraz związki tej twórczości z przyrodą, uwarunkowaniami historycznymi i sferą przeżyć duchowych. Zakończenie działu nawiązuje do powojennej historii Dolnego Śląska i Wrocławia, ukazuje działania i osiągnięcia Polaków przybyłych na te tereny na tle dokonań w minionych epokach.

okładka książki "O przyrodzie i kulturze"

Tom XII – Ku interdyscyplinarności … Różne oblicza rzeczywistości

Tom zawiera referaty i wprowadzenia do dyskusji wygłaszane na spotkaniach Studium w roku akademickim 2006/2007. W układzie treści i sekwencji referatów starano się zachować i odzwierciedlić ideę, jaka przyświecała spotkaniom od początku powstania i działalności Studium Generale z ideą interdyscyplinarności, manifestującą się w pozornie różnych, obiektywizowanych w odmiennych kategoriach, pojęciach i języku, lecz w wielu punktach zgodnych i przekładalnych postrzeganiach i badaniach natury rzeczywistości, zarówno w jej makrokosmicznym, jak i mikrokosmicznym aspekcie.

Referaty zgrupowane zostały w trzech częściach: 1. Przyroda, 2. Sztuka, 3. Człowiek w społeczeństwie. Starano się podkreślić w tym układzie pewne płynące z tekstów i dyskusji przesłania: natura rzeczywistości jako przedmiot wielokierunkowych i wielodyscyplinarnych badań inspiruje tę dziedzinę aktywności człowieka, którą współcześnie określa się mianem sztuki, a w owej naturze jawi się człowiek, zarówno jako jej część, jak i podmiot poznający.

okładka książki "Ku interdyscyplinarności... Różne oblicza rzeczywistości"

Tom XI – Poznanie, nauka, piękno

Tom zawiera referaty oraz wprowadzenia wygłaszane na Studium Generale w roku akademickim 2005/2006. Jest to też tom szczególny, jego przygotowanie było dla Rady Naukowej Studium dużym wyzwaniem. Zadanie było niezwykle trudne przede wszystkim dlatego, że po raz pierwszy od 1993 roku, kiedy to zaczęły ukazywać się systematycznie zebrane w 10 tomach materiały z cykli badawczych realizowanych na seminariach Studium, nie zredagował go, nie czuwał nad jego przygotowaniem, nie udzielił mu swojej ostatecznej i wiążącej aprobaty Twórca Studium Generale, jego Mistrz i Założyciel – Profesor Jan Mozrzymas. XI tom serii wydawniczej Studium Generale Universitatis Wratislaviensis poświęcony został Jego Pamięci.

Profesor Jan Mozrzymas jako pierwszy sformułował wstępne podstawy aksjomatu i paradygmatu badawczego dla realizowanych w ramach Studium Generale badań, ustalił ich kierunki oraz formy organizacyjne jego działalności. Osobowość i charyzma Profesora  nieodparcie przyciągała ludzi, którzy dzięki Niemu znajdowali wspólny język, umożliwiający skuteczną komunikację chemików i filozofów, politologów i muzyków – język, który zrywał bariery dzielące wąskie specjalizacje dyscyplin naukowych. Studium Generale to Szkoła Profesora Mozrzymasa, która na zawsze będzie związana z Jego imieniem, z Jego nauką i z Jego przesłaniem.

Rada Naukowa XI tomu starała się owo przesłanie uwzględnić. Dlatego też referaty wygłaszane w roku akademickim 2005/2006 podzielone zostały na trzy grupy: poznanie, naukę i piękno, postrzegając w takiej sekwencji tekstów głębszy porządek. W pracach badawczych, niezależnie od tego, co jest przedmiotem badań i w jakiej dziedzinie, musi istnieć określona metoda, a wyniki owych badań obiektywizują się w naukach. Jeśli zaś wykroczymy poza pragmatyczny aspekt wszelkich nauk, niezależnie od tego, czy są to nauki humanistyczne czy najogólniej nazywane przyrodnicze, odkryją nam piękno, jawne bądź też skryte, lecz zawsze obecne w doskonałej strukturze kosmosu.

okładka książki "Poznanie, nauka, piękno"

Tom X – O naturze i kulturze

Tom zawiera referaty oraz wprowadzenia wygłaszane podczas Interdyscyplinarnego Seminarium Studium Generale na Uniwersytecie Wrocławskim z roku akademickiego 2004/2005.

Zebrane materiały seminaryjne podzielone zostały na dwie części: 1. O kulturze (12 wykładów), 2. O naturze (9 wykładów).

Książka zawiera też Kronikę Interdyscyplinarnego Seminarium Studium Generale za lata 1991-2005. Zawarty w niej artykuł Profesor Janiny Gajdy-Krynickiej opisuje pierwszy okres działalności Studium Generale z historyczno-filozoficznej perspektywy. Artykuł ukazuje w szczególności korzenie instytucji Studium Generale, które tkwiły w starożytnych szkołach naukowych i legły u podstaw pierwszych europejskich uniwersytetów.

okładka książki "O naturze i kulturze"

Tom IX – O nauce i sztuce

Tom zawiera referaty i wprowadzenia do dyskusji prezentowane na Studium Generale w roku akademickim 2003/2004.

Rok akademicki 2003/2004 traktowany jest jako początek drugiego okresu działalności Studium Generale. Wspólnym celem pierwszego i drugiego cyklu była różnorodna, możliwie jak najbardziej interdyscyplinarna refleksja nad prawdą, poznaniem, pięknem i sztuką. Zmianom uległym orientacje tematyczne i metodologiczne. Nowe akcenty tematyczne polegają głównie na ukazaniu różnorodnych zastosowań teorii fraktali, samoorganizacji i chaosu deterministycznego w wybranych działach nauk przyrodniczych i humanistycznych. Nowym narzędziem metodologicznym jest dydaktycznie uproszczona teoria nieliniowych układów dynamicznych, ze szczególnym uwzględnieniem jej metod jakościowych.

Zebrane w tomie materiały seminaryjne podzielone są na trzy części:

  1. Prawda, poznanie, piękno, sztuka
  2. Chaos, fraktale, ewolucja, antropologia, genetyka, morfogeneza
  3. Liczba i przestrzeń

Drugą część rozpoczyna wykład wygłoszony przez Profesora Romana Dudę podczas inauguracji roku akademickiego 2002/2003 na Uniwersytecie Wrocławskim – jest pięknym wprowadzeniem do teorii chaosu.

okładka książki "O nauce i sztuce"

Tom V – Problemy i hipotezy systemowej teorii kultury. Podstawy empirycznych badań tekstów i kultury, Michael Fleischer

Po okresie dominacji badań prowadzonych w wyspecjalizowanych dyscyplinach nauki przy użyciu redukcjonistycznej metodologii, kilkanaście ostatnich lat to czas stałego wzrostu zainteresowania ujęciami całościowymi, starającymi się przedstawić zjawiska i procesy w ich złożoności.

Książka Michaela Fleischera jest nowatorską próbą całościowego ujęcia zjawisk kulturowych z czterech powodów. Po pierwsze – jest to koncepcja obejmująca zasięgiem rozmaite typy kultur, subkultur, procesów kulturowych. Po drugie – łączy wyniki oddzielnie dotychczas prowadzonych badań z semiologii, literaturoznawstwa, teorii kultury i teorii systemów. Po trzecie – łączy teoretyczny i empiryczny nurt badań nad zjawiskami kulturowymi. Wreszcie – po czwarte – przedstawia procesy kulturowe w szerszym kontekście ewolucyjnych procesów biologicznych a nawet termodynamicznych.

Zawartość książki dzieli się na trzy częściowo nakładające się obszary. Pierwszy to wykład podstawowych zasad teorii systemów. Następny obszar dotyczy świata drugiej rzeczywistości. Trzecim obszarem jest egzemplifikacja przedstawionych tez.

Jak wiele nowatorskich prac, książka Michaela Fleischera stawia więcej pytań niż odpowiedzi – wskazuje na to sam autor w jej tytule. Opracowaniom całościowym grozi eklektyzm, zbyt powierzchowne, a niekiedy wręcz prymitywne traktowanie wyników różnych gałęzi nauki. Często są one zlepkiem luźnych faktów, płytkich wniosków i błędnych tez. Wydaje się, że wszystkich tych niebezpieczeństw uniknął w swojej książce Michael Fleischer.

okładka książki "Problemy i hipotezy systemowej teorii kultury"

Tom IV – Symetrie w przyrodzie, sztuce i naukach humanistycznych

Prace zamieszczone w części pierwszej tomu ułożone są chronologicznie, według kolejności ich wygłaszania na seminarium. Artykuły prezentują rozmaite dyscypliny naukowe, niektóre podejmują zagadnienia nowe, mają charakter wstępnych propozycji, wymagających dalszych badań i dyskusji, inne ukazują obecny stan badań, ich osiągnięcia i pytania jakie z nich wynikają. Głównym tematem większości artykułów jest symetria w rozmaitych zjawiskach i procesach. Są jednak i takie prace, w których mowa jest o łamaniu symetrii i zjawiskach chaotycznych. Wszystkie artykuły łączy jednak zainteresowanie symetrią czy szerzej – porządkiem, jego charakterem i rolą w rozmaitych dziedzinach rzeczywistości.

24 listopada 1993 roku odbyło się w Studium Generale spotkanie poświęcone barierom i możliwościom korzystania w badaniach nad zjawiskami i procesami kulturowymi z ustaleń różnych dyscyplin naukowych. Miało ono wstępny i roboczy

charakter. Jego efektem są prace zamieszczone w części drugiej tego tomu. Szkicują one pewien obszar problemowy, ujawniają różnice stanowisk oraz problematyczność, zarówno możliwości, jak i barier. Stawiają pytania, które wymagają dalszej, szerszej i pogłębionej dyskusji.

okładka książki "Symetrie w przyrodzie, sztuce i naukach humanistycznych"

Tom III – Systemy w przyrodzie, sztuce i naukach humanistycznych

18 marca 1993 roku rozpoczęło swoją działalność interdyscyplinarne seminarium poświęcone Systemom w przyrodzie, sztuce i naukach humanistycznych. Seminarium to funkcjonowało w drugim semestrze roku akademickiego 1992/1993, jako jedna z wielu form pracy powołanego Studium Generale, kierowanego przez Profesora Jana Mozrzymasa.

Zgodnie z zainteresowaniami badawczymi uczestników seminariów, wyłoniła się potrzeba zastosowania nowego narzędzia poznawczego – teorii systemów. Badania nad funkcjonowaniem teorii systemów wynikły bezpośrednio z badań nad symetrią i łącznie stają się swoistym experimentum crucis.

W pierwszym etapie prac podjęto próbę sprawdzenia, czy teoria systemów sprawdza się u progu XXI wieku w obszarze szeroko pojmowanych nauk społecznych: w filozofii, w socjologii, w politologii i nauce o kulturze.

W przedstawianiu prac przyjęto określony hierarchiczny porządek: prace o charakterze metodologicznym, prace poświęcone funkcjonowaniu teorii systemów w poszczególnych dyscyplinach humanistycznych w aspekcie ogólnym, i wreszcie prace prezentujące zastosowanie teorii systemów w rozwiązywaniu problemów bardziej szczegółowych.

okładka książki "Systemy w przyrodzie, sztuce i naukach humanistycznych"

Tom II – Symetrie w naukach przyrodniczych

Prezentowany w tomie zbiór artykułów, powstałych jako zapis prelekcji popularno-naukowych wygłoszonych w roku 1992 na Studium Generale na temat „symetrie w przyrodzie, sztuce i naukach humanistycznych”, jest próbą połączenia w jedną całość wiedzy z dziedzin na pozór nie związanych ze sobą, jak struktura cząsteczek chemicznych i zróżnicowanie funkcjonalne półkul mózgu u człowieka. Hasłem scalającym jest tu symetria.

Znajdziemy tu m.in. artykuł zajmujący się chaosem, celowością i porządkiem w przyrodzie. Dowiemy się o symetrii, asymetrii, antysymetrii, symetrii „wielobarwnej“ w powiązaniu z zagadnieniami krystalografii. Omówiony jest problem chiralności cząsteczek i pojawiania się chiralności w przyrodzie, co wiąże się w istotny sposób z fenomenem życia. Są też artykuły poświęcone chiralności biomolekuł i periodyczności kodu genetycznego oraz organizmom z pogranicza przyrody żywej i nieożywionej – wirusom i ich symetrii.

Część dotycząca symetriom w biologii obejmuje artykuły poświęcone  morfogenezie roślin, symetrii w świecie zwierząt, relacji między symetrią i asymetrią w ewolucji budowy ciała i skorupy u ślimaków. Jeden z artykułów wprowadza czytelnika w problemy asymetrii w budowie ciała człowieka, zarówno w aspekcie funkcjonalnym jak i ewolucyjnym.

okładka książki "Symetrie w naukach przyrodniczych"