Strona używa plików cookies więcej

Ludzie / Nauka / Wydarzenia

Projekt Działalność Upowszechniająca Naukę (DUN)

Działalność Upowszechniająca Naukę (DUN) to projekt finansowany ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Polega on na realizacji zadań wspierających rozwój polskiej nauki poprzez jej upowszechnianie, promocję i popularyzację.  W ramach finansowania z projektu DUN przewidziano  środki dla  bibliotek naukowych, m.in. na opracowywanie i udostępnianie w postaci elektronicznej informacji o naukowych zasobach bibliotecznych oraz na działalność wydawniczą. Biblioteka Uniwersytecka realizuje zadania w ramach projektu DUN od 2014 roku. W 2018 roku Biblioteka otrzymała kolejne wsparcie finansowe na realizacje 3 zadań z zakresu opracowania materiałów bibliotecznych i digitalizacji w ramach umowy Nr 598/P-DUN/2018.

Pierwsze zadanie, Przedwojenne czasopisma humanistyczne w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu – rozbudowa komputerowego katalogu zbiorów BUWr. o opisy bibliograficzne dotyczące czasopism dawnej Biblioteki Miejskiej i tzw. koncentracji niemieckiej, realizowane było przez zespól pracowników Oddziału Wydawnictw Ciągłych Biblioteki Uniwersyteckiej i dotyczyło komputerowego opracowania  zasobu cennych, przedwojennych czasopism niemieckich.

Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu dysponuje cennym zbiorem wydawnictw ciąg­łych poniemieckich, w tym ponad 1000 tytułów, których jest niejednokrotnie jedynym posiadaczem w kraju. Jest to czasopiśmiennictwo o proweniencji dawnej Biblioteki Miejskiej i tzw. koncentracji niemieckiej. Zbiór ten jest nieocenionym źródłem in­for­­macji na temat funkcjonowania i naukowej działalności ważniejszych instytucji nauko­wych istniejących na terenie Europy w XIX wieku  i do pierwszej połowy XX wieku. Są to czasopisma naukowe dotyczące dziedzin humanistycznych i prezentują dorobek naukowy oraz konkretną działalność naukową instytutów uczelnianych, muzeów, towarzystw naukowych oraz orga­nizacji prowadzących badania z zakresu nauk humanistycznych, głównie z historii.

Tegoroczne zadanie dotyczyło opracowania 120 tytułów unikatowych czasopism, ukazujących się w końcu XIX i na po­czątku XX wieku. Do grupy ciekawszych tytułów czasopism, zakwalifikowanych do opracowania i upowszechnienia poprzez katalogi online należą:

  • Niedersachsen­buch. Ein Jahrbuch für Niederdeutsche Art (Hamburg, 1913, 1918–1927) (il. 1), rocznik pre­zentujący życie artystyczne oraz specjalistyczną prasę z regionu Dolnej Saksonii w po­cząt­kach XX wieku.

1. Niedersachsenbuch. Ein Jahrbuch für Niederdeutsche Art

  • Lessing Museum: Mittheilungen der Gesellschaft und Erhaltung des Lessing-Museums in Berlin (il. 2), czasopismo opisujące historię, stan zachowania oraz działalność i funkcjonowanie berlińskiego muzeum w początkach XX wieku, nazwanego imieniem Gottholda Ephraima Lessinga: słynnego dramaturga, pisarza i krytyka literatury epoki oświecenia oraz głównego reformatora teatru niemieckiego.

2. Lessing Museum: Mittheilungen der Gesellschaft und Erhaltung des Lessing-Museums in Berlin

  • Unser Kuhländchen: periodische Blätter für Volks- und Heimat­kunde (il. 3) -czasopismo wydawane w Neutitschein (czes. Nowy Jiczyn) o tematyce folklorystycznej i tradycjach ludowych mieszkańców ziemi krawarskiej (czes. Kravarsko, niem. Kuhländchen): krainy na pograniczu Moraw i Śląska Opawskiego w kraju morawsko-śląs­­kim w Czechach, na przestrzeni lat 1870–1914.

3. Unser Kuhländchen: periodische Blätter für Volks- und Heimatkunde

 

  • Volkskunde: tijdschrift voor Nederlandsche Folklore (Gent 1888–1914) (il. 4) – czasopismo podejmujące tematykę ludoznawczą, opisujące tradycje ludowe, zainteresowania i życie codzienne mieszkańców, tym razem Holandii i Belgii, głównie regionu Flandrii. Periodyk ten wydawany był w Gandawie, obecnie najważ­niej­­szym ośrodku uniwersyteckim w Belgii.

Oczekiwania współczesnego użytkownika biblioteki, to m.in. chęć szybkiego dotarcia do informacji o poszukiwanych źródłach. Komputerowe opracowanie zasobów bibliotecznych podnosi ich wartość informacyjną oraz wyszukiwawczą i sprzyja ich globalnemu upowszechnieniu. Pozyskanie środków finansowych pozwoliło na realizację tego zadania, a to z kolei umożliwi wszystkim zainteresowanym użytkownikom i badaczom w kraju oraz za granicą dostęp do informacji o zasobach unikatowych historycznych czasopism.

Ewa Grabarska, Oddział Wydawnictw Ciągłych BUWr

 Drugie zadanie, które realizowane było w ramach projektu ministerialnego Działalność Upowszechniająca Naukę dotyczyło Upowszechnienia cennych źródeł do badań poprzez digitalizację unikatowych lokalnych dzienników z kolekcji śląsko-łużyckiej Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu. Digitalizacja wybranej prasy śląskiej prowadzona była przez zespół pracowników Pracowni Reprografii i Digitalizacji Biblioteki Uniwersyteckiej.

Celem tego przedsięwzięcia było zabezpieczenie cennych, zabytkowych zbiorów z kolekcji śląsko-łużyckiej oraz utworzenie do nich powszechnego dostępu w taki sposób, aby nie narażać cennych oryginałów na zniszczenie. Do procesu digitalizacji zostały wybrane 2 pisma lokalne.

Pierwsze z nich to Auraser Stadtblatt. Behördliches Organ für die Stadt und den Amtsbezirk Auras – tytuł wydawany do 1922 roku, który obejmował swym zasięgiem miasto Auras (obecny Uraz, położony w powiecie trzebnickim, w gminie Oborniki Śląskie) wraz z okolicznymi wsiami. Pismo to jest przykładem rozwoju wydawnictw prasowych na Dolnym Śląsku przed 1945 rokiem. Tytuł ten, upowszechniony dzięki projektowi ministerialnemu DUN, posiada unikalny walor badawczy, odzwierciedlający w pełni specyfikę kształtowania przez wydawcę potrzeb poznawczych i zainteresowań odbiorcy, zależną od współczesnych wydarzeń. Poza wiadomościami z kraju i ze świata, zakres tematyczny tytułu obejmuje ważkie informacje lokalne w szerokim spektrum życia społecznego miasteczka i okolicy: urząd miejski, parafia, szkoła, handel, rzemiosło, rolnictwo, kultura, obyczajowość. Dziennik drukował także informacje administracyjne i był jedynym źródłem, pozwalającym śledzić działalność lokalnych związków i stowarzyszeń.

Drugi z poddanych digitalizacji tytułów to Warmbrunner Nachrichten. Verbreitestes Publikationsorgan für Bad Warmbrunn und Umgegend, który w zbiorach Biblioteki Uniwerysteckiej przechowywany jest za lata: 1884-1939, z licznymi jednak brakami. Tytuł początkowo wydawany był tylko raz w tgodniu, a od 1915 roku ukazywał się już sześciokrotnie w przeciagu tygodnia. Pismo obejmowało  swym zasiegiem terytorialnym miejscowość uzdrowiskową Cieplice Zdrój wraz z kilkoma okolicznymi wsiami. Warmbrunner Nachrichten są unikalnym w skali dolnego Śląska przykładem tytułu prasowego wydawanego w miejscowości nie posiadającej praw miejskich – Cieplice Śląskie uzsykały je dopiero w 1935 roku. Z uwagi na uzdrowiskowy chrakter miejscowości, pismo jest nieocenionym źródłem do badań nad turystyką  górską. Zakres tematyczny tytułu podaje również  szerg informacji lokalnych i administracyjnych, zawiera liczne anonsy prasowe, które są zapisem ówczesnych, bieżących wydarzeń  w miejscowości zdrojowej na przestrzeni ponad pięćdziesięciu lat.

 Znaczna część gazet kolekcji śląsko-łużyckiej, w tym prezentowane wyżej dwa tytuły, była drukowana od przełomu XIX i XX wieku na kwaśnym papierze, który z upływem lat ulegał samozniszczeniu – zaczął łamać się i kruszyć. Uniemożliwiło to przeglądanie i dostęp do treści oryginałów, a ponadto podczas udostępniania ich użytkownikom powstawały nowe, nieodwracalne ubytki. Chroniąc cenną kolekcję historyczną prasy regionalnej, Biblioteka prowadzi jej systematyczne mikrofilmowanie zabezpieczające oraz digitalizację. Dzięki takim zabiegom, zapewnia bezpieczeństwo zbiorów, a jednocześnie otwiera szeroki dostęp do treści artykułów, bez konieczności udostępniania użytkownikom oryginalnej prasy. Finalny efekt zrealizowanego zadania projektowego to uzyskanie ok. 28 tys. opisanych plików, zarchiwizowanych i upublicznionych w Bibliotece Cyfrowej Uniwersytetu Wrocławskiego. Doskonałe kopie cyfrowe stanowią zabezpieczenie i niezbędną dokumentację unikatowej prasy śląskiej. Upowszechnienie dostępu do historycznych zasobów Śląska poprzez ich zamieszczenie w sieci, umożliwia wszystkim zainteresowanym szybki dostęp do zabytkowej prasy i ułatwia pogłębianie wiedzy na temat dziejów tego regionu.

Więcej informacji na www.bibliotekacyfrowa.pl

Jerzy Katarzyński, Pracownia Reprografii i Digitalizacji BUWr

 Opracowanie w Międzynarodowej Bazie Źródeł Muzycznych (RISM) oraz udostepnienie w postaci cyfrowej, wzbogaconej o audio-prezentacje, transkrypcji utworów muzycznych z unikatowych rękopisów kolekcji Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu to ostatnie zadanie realizowane w ramach ministerialnego projektu. Unikatowe zbiory muzyczne po raz kolejny zostały ukazane w nowej odsłonie. Dzięki finansowemu wsparciu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego możliwe stało się udostępnienie w postaci cyfrowej, wzbogaconej o audio-prezentację, transkrypcji rękopiśmiennych utworów muzycznych z kolekcji Oddziału Zbiorów Muzycznych Biblioteki Uniwersyteckiej.

Prace odbywały się na trzech płaszczyznach. W pierwszej kolejności opracowaniu poddano  wybrane woluminy w Międzynarodowej Bazie Źródeł Muzycznych (Répertoire International des Sources Musicales). Jest to największy na świecie ogólnodostępny  zbiór online opisów starodruków i rękopisów muzycznych.  Kolejnym etapem prac była digitalizacja obiektów i ich publikacja w Bibliotece Cyfrowej Uniwersytetu Wrocławskiego. Końcowy etap  to  wykonanie transkrypcji, umożliwiającej odsłuchanie opracowanych utworów w ogólnodostępnym internetowym serwisie MuseScore.  W efekcie użytkownik otrzymuje dostęp do opracowywanego utworu w formacie MIDI, mp3 oraz pdf. Oznacza to, że może odsłuchać na komputerze brzmienie dawnego utworu muzycznego.

Wszystkie opracowane rękopisy pochodzą z historycznych zasobów Biblioteki Miejskiej we Wrocławiu. Pracami objęto dwa zbiory kompozycji w opracowaniu na harfę, wybrane utwory z kolekcji tańców w obsadzie na dwoje skrzypiec i bas oraz zbiór utworów na dwa rogi. Przy wyborze obiektów kierowano się unikatowością dzieł oraz ich śląską proweniencją, dlatego każdy z wybranych rękopisów stanowi cenne źródło historyczne obrazujące kulturę muzyczną minionych wieków.

Jeden z wytypowanych rękopisów to zbiór 56 utworów na dwa rogi. Pochodzi z kolekcji Georga Benjamina Kriegera (1764-1834), wrocławskiego ludwisarza, a zarazem miłośnika muzyki, działającego na przełomie XVIII i XIX wieku. Zgromadzona przez niego biblioteka muzyczna stanowiła podstawę repertuaru towarzystwa nazwanego od jego nazwiska (Kriegersche Schwagerei), które działało w latach 1781-1842, wydawało własną gazetkę, organizowało imprezy okolicznościowe, a także zgromadziło pokaźną ilość instrumentów.  Na dziedzińcu należącej do Kriegera kamienicy przy dzisiejszej ulicy Piotra Skargi w specjalnie wzniesionej hali, kilkunastuosobowe towarzystwo spotykało się cyklicznie na wspólne muzykowanie. Repertuar dyktował materiał muzyczny ze wspomnianej biblioteki Benjamina, gdzie oprócz popularnych wówczas utworów kompozytorów tamtej epoki znajdowały się także kompozycje samego założyciela towarzystwa.

Kolejną, bardzo ciekawą pozycją jest datowany na początek XIX wieku rękopiśmienny zbiór 42 utworów tanecznych, skomponowanych na trzy instrumenty smyczkowe. Dodatkowym, rzadko spotykanym uzupełnieniem jest osobny zeszyt z instruktażem, w którym przedstawiono w formie diagramów układ kroków do poszczególnych tańców.

1.Graficzne przedstawienie zapisu układu tanecznego utworu Quadrille

 Wśród form muzycznych w zbiorku tym przeważa pochodzący z Anglii, popularny w ówczesnym czasie w całej Europie, taniec anglez. W Polsce tańczony przeważnie na salonach, charakteryzował się żywym rytmem i wesołą melodią.  Rękopis zamykają cztery kadryle oraz ukraiński taniec kozak.

2. Zapis nutowy partii skrzypiec utworu Quadrille

Wśród wytypowanych obiektów są również dwa rękopisy pochodzące z przedwojennej Biblioteki Miejskiej Wrocławia, będące zbiorami utworów przeznaczonych na harfę. Atrakcyjność wyboru do opracowania tych woluminów podnosi fakt, że utwory na ten instrument stanowią niewielki procent wśród dzieł muzycznych opracowanych dotąd w Międzynarodowej Bazie Źródeł Muzycznych (RISM).

Pierwszy ze zbiorków to rękopis zatytułowany Harfen Stucke z 1790 r., który zawiera 95 kompozycji. Większość z nich to utwory instrumentalne zaaranżowane na harfę. Są wśród nich m.in. menuety, polonezy i marsze, a także 21 pieśni na głos z towarzyszeniem tego instrumentu.

3. Menuet ze zbioru Harfen Stücke

Pięknie oprawiony w tekturową oprawę, obleczoną ręcznie malowanym papierem zaopatrzony w specjalne dedykowane etui, pierwotnie stanowił ozdobę biblioteki pałacowej w Strzeszowie. Z zapisu na karcie tytułowej wiadomo, że jego właścicielką była Joanna Eleonora Katharina von Rehdiger (1767-1797) spokrewniona z założycielem pierwszej książnicy miejskiej we Wrocławiu.

4. Ozdobna karta tytułowa ze zbioru utworów na harfę rodziny von Rehdiger

Rękopis pisany jest różnymi charakterami pisma. Ślady użytkowania każą przypuszczać, że jego zawartość wielokrotnie służyła do uświetniania spotkań towarzyskich.

Udostępniona kolekcja  utworów  z pewnością stanowi cenny wkład w upowszechnianie unikatowej, dawnej kultury muzycznej regionu Śląska. Przedstawiony w formie skanów i transkrypcji materiał może stać się podstawą do dalszych badań muzykologicznych oraz służyć zarówno do celów naukowych jak i być uzupełnieniem repertuaru koncertowego muzyków na całym świecie. Udostępniona forma audio umożliwia zapoznanie się z wybranymi dziełami szerszemu gronu odbiorców, również tym osobom, które nie posiadają umiejętności czytania nut lub poruszania się w historycznej notacji muzycznej. Stanowi także rozszerzenie istniejącej już od kilku lat kolekcji transkrypcji muzycznych Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu.

Mirosław Osowski, Oddział Zbiorów Muzycznych BUWr

Dodane przez: Małgorzata Jurkiewicz

14 Gru 2018

ostatnia modyfikacja: 19 Lut 2019