Strona używa plików cookies więcej

Nauka / Wydarzenia

Śląskie muzykalia nutowe w centralnym katalogu polskich bibliotek naukowych NUKAT

W ramach jednego z zadań projektu pn. Działalność Upowszechniająca Naukę, który przez Bibliotekę Uniwersytecką realizowany był w 2017 r., opracowano bibliograficznie w systemie Virtua ponad 300 śląskich druków nutowych pochodzących ze zbiorów zabezpieczonych oraz z dawnych bibliotek Wrocławia.

Głównym założeniem wykonywanych prac było upowszechnienie informacji zarówno o dziełach kompozytorów działających w XIX i na początku XX wieku na terenie Śląska, jak i zaprezentowanie działalności śląskich oficyn wydawniczych, które przyczyniły się do rozwoju kultury muzycznej tego regionu. Opisy bibliograficzne druków wraz z niezbędnymi rekordami kartoteki haseł wzorcowych (469) udostępniono w centralnym katalogu polskich bibliotek naukowych NUKAT, co było celem zadania. Opisy te będą uzupełnieniem bazy międzynarodowego inwentarza źródeł muzycznych RISM, gdzie znajdują się m.in. opracowane autografy i kopie rękopiśmienne dzieł kompozytorów śląskich.

Do realizacji zadania wybrano obiekty z Oddziału Zbiorów Muzycznych, najbardziej reprezentatywne dla kultury muzycznej tego okresu na Śląsku. Priorytetem stało się opracowanie dzieł śląskich kompozytorów muzyki sakralnej ze względu na jej pewną specyfikę (instrumentacja orkiestrowa), mającą wpływ na powstanie pojęcia „szkoły wrocławskiej” (Breslauer Schule) w muzyce kościelnej w XIX wieku. Kompozytorzy ci związani byli z powstałym w 1815 r. we Wrocławiu Królewskim Akademickim Instytutem Muzyki Kościelnej (Königliches Akademisches Instutut für Kirchenmusik). Instytut wykształcił również wielu pedagogów i przede wszystkim cenionych w Europie organistów. Opracowano m.in. preludia i przygrywki chorałowe „Fünf Orgelstücke” op. 1 Emanuela Adlera (1845–1926), wydane w Głubczycach u Carla Kothe ok. 1893 r. Kompozytor urodzony w Piekarach koło Strzegomia był również organistą i kapelmistrzem katedralnym. Ukończył AIMK we Wrocławiu, będąc uczniem wybitnego kompozytora i pedagoga Moritza Brosiga (1815–1887). Inne dzieło z tego okresu to utwór „Te Deum” na chór i orkiestrę, op. 18, autorstwa Rudolfa Thomy (1829–1908), który wydano w 1873 r. we Wrocławiu, w oficynie C. F. Hientzscha. Kompozytor urodzony w Lasowicach (pow. Ścinawa) był także kantorem oraz dyrektorem Breslauer Konservatorium. Z kolei „Hesse-Album” to zbiór kompozycji organowych autorstwa Adolpha Friedricha Hesse (1809–1863), który ukazał się w 1885 r. w oficynie F. E. C. Leuckarta. Ten wspaniały organista i kompozytor w tradycji śląsko-bachowskiej studiował w AIMK we Wrocławiu. Koncertował w całej Europie, m.in. w Paryżu podczas inauguracji nowych organów w kościele St. Eustache w 1844 r. oraz w Crystal Palace w Londynie w 1851 r. Adolph Greulich (1836–1890) to autor znanej bożonarodzeniowej, śląskiej pieśni chóralnej zatytułowanej „Transeaumus”, opracowanej w języku łacińskim na głos z fortepianem. Utwór został wydany we Wrocławiu ok. 1873 r. u Franza Goerlicha. Kompozytor urodzony w Kowarach (Karkonosze) był również kapelmistrzem katedralnym i organistą. Kolejny śląski kompozytor Alois Schirdewahn (1870–1946), to uczeń Wilhelma Kothe, a także pedagog i historyk katolickiej muzyki kościelnej, urodzony w Miękini, komponował hymny, ofertoria, pieśni. Opracowano m.in. jego „Hymnus Ave Maris stella” op. 4, który ukazał się w Głuchołazach u A. Pietscha w 1910 r.

W ramach zadania projektowego kontynuowano także opracowanie utworów kompozytorów, których opisy autografów czy druków pojawiły się lub pojawią online w katalogach RISM oraz NUKAT. Monograficznie potraktowano dzieła m.in. Moritza Ernemanna, Carla Schnabla, Salomona Jadassohna, Hermanna Eichborna. Salomon Jadassohn (1831–1902), kompozytor urodzony we Wrocławiu, uczeń A. F. Hessego i M. Brosiga, był pedagogiem w Konserwatorium Lipskim. Komponował symfonie, muzykę kameralną oraz utwory fortepianowe. Podobnie jak J. Brahms pod pseudonimem G. W. Marks, Jadassohn opublikował u Petersa ok. 1870 r. popularne dzieło „Potpourris en forme de fantaisies” pod pseudonimem H. Ollivier. Hermann Eichborn (1847–1918), również pochodzący z Wrocławia muzyk i kompozytor, syn bankiera, był znakomitym waltornistą i trębaczem. Początkowo publikował swoje utwory w Bolesławcu w oficynie A. Appuna. Następnie jego dzieła zatytułowane „Werke” wydała w 1893 r. w Lipsku znana firma wydawnicza Breitkopf & Härtel. Opracowany egzemplarz „Suity Nr 1 na róg i fortepian” op. 12 zaopatrzony został w autograf dedykacyjny kompozytora dla wrocławskiego muzykologa Emila Bohna.

W XIX i na początku XX wieku na Śląsku wydawano również utwory muzyki popularnej, jak salonowe kompozycje na fortepian, tańce, pieśni, utwory ludowe i wyjątki z oper. W tym miejscu należy wymienić twórczość kompozytora Friedricha Mehwalda, który jest autorem pieśni myśliwskiej „Jagdlied” wydanej u F. E. C. Leuckarta we Wrocławiu. Egzemplarz opracowanego druku należał do Bohma, członka amatorskiego towarzystwa muzycznego Schwägerei (Musikalische Gesellschaft Schwägerei), założonego we Wrocławiu przez ludwisarza G. B. Kriegera. Towarzystwo działało w latach 1781–1842 w domu Pod Złotym Dzwonem przy ul. Piotra Skargi (Taschenstrasse) 22. Franciszek Wawrowski swój walc na fortepian (Auf Schlesiens Berges „Au”) op. 152 wydał we Wrocławiu ok. 1882 r. Na okładce druku widnieje ilustracja z cennym widokiem na Josephinenhütte – huta Józefina, następnie huta szkła kryształowego Julia w Szklarskiej Porębie, która po prywatyzacji – niszczeje.

W zadaniu projektowym wyróżniono część wydawnictw śląskich. Przede wszystkim opracowano dzieła wydane przez powstałą w 1873 r. oficynę wydawniczą Franza Goerlicha, która publikowała na początku XX wieku utwory chóralne mniej znanych kompozytorów śląskich. Z kolei kontynuując opracowanie wydawnictw powstałej w 1852 r. we Wrocławiu oficyny Juliusza Hainauera, skupiono się na niektórych pierwszych wydaniach dzieł Adolfa Jensena, amerykańskiego kompozytora Arthura Birda czy ur. w Szamotułach kompozytora Philippa Scharwenki.

Udostępnienie opisów śląskich druków nutowych w ogólnodostępnej bazie NUKAT umożliwi korzystanie z nich studentom, muzykom oraz pracownikom naukowym, w tym muzykologom, historykom, bibliotekarzom i germanistom. Kompletne opisy mogą być doskonałym materiałem źródłowym do ewentualnej publikacji bibliografii i monografii tego regionu oraz katalogów tematycznych kompozytorów śląskich.

Beata Krzywicka
Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, Oddział Zbiorów Muzycznych


Zob. także pozostałe zadania zrealizowane w ramach projektu pn. Działalność Upowszechniająca Naukę.

Digitalizacja unikatowych gazet Kolekcji Śląsko-Łużyckiej

Rozbudowa komputerowego katalogu zbiorów BUWr

Dodane przez: Beata Krzywicka

3 Sty 2018

ostatnia modyfikacja: 12 Sty 2018