Strona używa plików cookies więcej

Kartka z przeszłości / Ludzie

Stulecie urodzin doc. dr Zofii Gumińskiej

31 stycznia przypada 100. rocznica urodzin dr hab. Zofii Gumińskiej – botanika, fizjologa roślin, specjalistki w zakresie upraw bezglebowych, członka PTB od 1946 r. To właśnie Jej zawdzięczamy szybkie podniesienie się z upadku Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Wrocławskiego, który – zniszczony, zryty okopami i lejami po bombach – w pierwszych latach po wyzwoleniu Wrocławia leżał odłogiem.

Zofia Gumińska w latach 50. w Ogrodzie Botanicznym we Wrocławiu; fot. ze zbiorów Ogrodu Botanicznego we Wrocławiu/UWr/CC-BY-NC 2.0

W pierwszym powojennym okresie formalnym kierownikiem Ogrodu był pierwszy rektor uczelni, prof. Stanisław Kulczyński, a od 1947 r. ekolog prof. Stefan Macko. Prace porządkowe ruszyły na dobre, gdy powołano Komitet Odbudowy Ogrodu i zatrudniono Zofię Gumińską. Przez 9 lat jako starszy asystent nieformalnie kierowała Ogrodem, po czym w 1958 r. została jego oficjalnym kierownikiem. Gdyby nie Jej upór, niezwykłe zasoby energii, konsekwencja w działaniu, wiara w powodzenie najbardziej karkołomnych przedsięwzięć oraz umiejętność współpracy, zjednywania sobie ludzi i zdobywania środków na odbudowę, Ogród z pewnością nie wyglądałby tak, jak dzisiaj wygląda.

Urodziła się w 1917 roku w Dublanach pod Lwowem. Jej rodzicami byli Bronisław Niklewski – profesor fizjologii roślin i chemii rolnej w Akademii Rolniczej w Dublanach, później w Lublinie i Poznaniu, oraz Karolina z domu Hegedüss, córka węgierskiego malarza, ucznia Jana Matejki. W 1919 roku państwo Niklewscy przenieśli się do Poznania. Zofia po ukończeniu gimnazjum w 1935 roku podjęła studia na Wydziale Rolniczo-Leśnym Uniwersytetu Poznańskiego. W 1939 roku zdała wszystkie egzaminy końcowe, ale dyplomu inżyniera rolnika nie zdążyła odebrać (otrzymała go dopiero 12 grudnia 1945 roku). W obliczu rozpoczynającej się wojny, 4 września wzięła w trybie przyspieszonym ślub ze Stefanem Gumińskim, późniejszym profesorem fizjologii roślin na Uniwersytecie Wrocławskim. Wkrótce oboje musieli uciekać na wschód, na Podole. Potem przez zieloną granicę powrócili do Generalnej Guberni i resztę okupacji spędzili w Dzierążni w powiecie tomaszowskim, gdzie prowadzili gospodarstwo w dobrach teściowej Gumińskiej. W 1942 roku urodził się ich syn Jan. Po zakończeniu działań wojennych Stefan Gumiński za działalność w Armii Krajowej trafił do więzienia, z którego został zwolniony dzięki staraniom żony. Przez krótki czas mieszkali w Lublinie, gdzie powstawał Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej. Prowadził tam wykłady prof. Bronisław Niklewski. Po trzech latach został jednak przeniesiony na emeryturę, Stefan Gumiński zaś zwolniony z pracy za działalność w AK. Od grudnia 1945 do grudnia 1948 Zofia Gumińska pracowała jako asystentka w Zakładzie Warzywnictwa Wydziału Rolniczo-Leśnego Uniwersytetu Poznańskiego. W końcu 1948 roku państwo Gumińscy znaleźli się we Wrocławiu. Dr Stefan Gumiński został asystentem na Uniwersytecie Wrocławskim u prof. Heleny Krzemieniewskiej, a Zofia 1 grudnia otrzymała etat starszego asystenta w Ogrodzie Botanicznym, który leżał odłogiem po zniszczeniu w 1945 roku. Wraz z Jadwigą Teleżyńską i Janem Augustynowiczem kierowała pracami nad jego rewaloryzacją. W 1955 roku otrzymała nominację na zastępcę profesora. Po przemianach politycznych w 1956 roku Stefan Gumiński uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego, a Zofia Gumińska 1 stycznia 1958 roku została kierownikiem Ogrodu Botanicznego, który miał wówczas rangę samodzielnego zakładu przy Katedrze Ekologii i Geografii Roślin. Obroniła pracę doktorską i w 1959 roku uzyskała stopień doktora nauk rolno-leśnych w Wyższej Szkole Rolniczej w Poznaniu. Nie prowadziła zajęć dydaktycznych, ale kierowany przez nią Ogród pełnił funkcje usługowe dla wszystkich katedr Instytutu Botaniki. Kolekcje roślinne służyły również szkołom. Otwarty był dla publiczności, a pracownicy oprowadzali wycieczki i organizowali sprzedaż nadwyżek roślin. W okresie wakacyjnym praktyki odbywali uczniowie techników ogrodniczych i studenci, również Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.

W 1963 roku Rada Wydziału Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Wrocławskiego nadała Zofii Gumińskiej, na podstawie rozprawy habilitacyjnej pt. „Teoretyczne podstawy upraw hydroponicznych”, stopień naukowy docenta. Po zatwierdzeniu docentury wygłosiła wykład pt. „Zastosowanie osiągnięć fizjologii roślin do praktyki ogrodniczo-rolniczej”. W 1964 r. za pracę habilitacyjną otrzymała nagrodę ministra nauki, szkolnictwa wyższego i techniki.

1 października 1972 r. Zofia Gumińska została niespodziewanie zwolniona ze swojej funkcji. Pozostała jedynie na stanowisku samodzielnego pracownika naukowego. Po przejściu na emeryturę z powodu złego stanu zdrowia z dniem 1 października 1978 r., nadal często odwiedzała Ogród Botaniczny i prowadziła działalność społeczną. Zmarła 16 marca 2006 r. we Wrocławiu. Pochowana została na cmentarzu św. Wawrzyńca przy ul. Bujwida, obok ukochanego męża Stefana.

Zainteresowania naukowe Zofii Gumińskiej skupiały się na fizjologii roślin, w szczególności na uprawach bezglebowych oraz znaczeniu związków próchnicznych dla organizmu roślinnego i mechanizmie działania tych związków. Udoskonalona przez nią metoda próchnicowej uprawy hydroponicznej roślin nazwana została metodą wrocławską. W całym kraju powstało ponad 100 szklarni produkcyjnych, w których wykorzystywano ten sposób uprawy. Była autorką lub współautorką ok. 85 prac naukowych, promotorem kilkunastu prac magisterskich i sześciu doktorskich. Prowadziła też prace naukowo-badawcze dla Instytutu Chemii i Technologii Nafty i Węgla Brunatnego Politechniki Wrocławskiej. Brała udział w międzynarodowych sympozjach poświęconych uprawom bezglebowym oraz innym zagadnieniom ogrodniczym, m.in. w 1962 r. w XVI Międzynarodowym Kongresie Ogrodnicznym (XVI International HorticulturalCongress) w Brukseli, trzykrotnie w International Congress on SoillessCulture, którego druga edycja odbyła się w 1969 r. w Las Palmas de Gran Canaria, trzecia w 1973 r. w Sassari we Włoszech, a czwarta w dniach 25 października – 1 listopada 1976 r. w Las Palmas, ponadto w 1974 r. w Międzynarodowym Kongresie Ogrodniczym w Warszawie.

Do rozpropagowania wrocławskiej metody upraw hydroponicznych w środowisku ogrodników przyczyniły się wystąpienia Zofii Gumińskiej w telewizji oraz film krótkometrażowy przedstawiający tę metodę.

W latach 1954, 1958, 1967 i 1971 otrzymała nagrody rektorskie. Władze Uniwersytetu trzykrotnie (m.in. w 1973 r.) występowały o przyznanie jej profesury, ale Urząd Bezpieczeństwa – przede wszystkim ze względu na jej postawę religijną – nie dopuszczał do tego awansu.

Zofia Gumińska od 1946 r. należała do Polskiego Towarzystwa Botanicznego, od listopada 1976 r. do stycznia 1980 r. była przewodniczącą Oddziału Wrocławskiego. Działała również we Wrocławskim Towarzystwie Naukowym, Związku Nauczycielstwa Polskiego, Stowarzyszeniu Inżynierów i Techników Ogrodnictwa. Ponadto należała do organizacji zagranicznych, jak: Międzynarodowe Towarzystwo Nauk Ogrodniczych, International WorkingGroup on SoillessCulture. Została odznaczona m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1955), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1981), Medalem Dziesięciolecia (1955), Medalem Budowniczego Wrocławia (1967).

Magdalena Mularczyk

Dodane przez: Magdalena Mularczyk

24 Sty 2017

ostatnia modyfikacja: 24 Sty 2017