Strona używa plików cookies więcej

Nauka / Wydarzenia

W Arboretum Wojsławice powstaje Polski Ogród Milenijny

Uniwersyteckie Arboretum Wojsławice w Niemczy, będące od 1988 r. dendrologiczną filią Ogrodu Botanicznego we Wrocławiu i jedną z ważniejszych atrakcji turystycznych Dolnego Śląska, otrzymało ponad dwumilionową dotację ze środków unijnych na stworzenie Polskiego Ogrodu Milenijnego.

Polski Ogród Milenijny powstaje na należącym do Arboretum i dotychczas niezagospodarowanym terenie w pobliżu istniejących kolekcji. Będzie on komponującą się z resztą założenia całkowicie nową i zbudowaną od podstaw częścią Arboretum. Uprawiane w nim będą polskie odmiany roślin ozdobnych i sadowniczych otrzymane przez polskich hodowców oraz kolekcje zachowawcze ex situ [łac. poza miejscem] wybranych roślin ginących, zagrożonych i chronionych. Inspiracją do założenia Polskiego Ogrodu Milenijnego była chęć prezentacji dynamicznie rozwijającej się polskiej hodowli roślin ozdobnych i użytkowych oraz przypadający w 2017 r. jubileusz 1000-lecia bitwy o Niemczę.

Zdjęcie z lotu ptaka na ścieżkę geologiczną i rabaty w budowie
Ścieżka geologiczna i rabaty w budowie. Fot. ze zbiorów Arboretum Wojsławice

– Posiadamy trzy narodowe kolekcje roślin i bogate zbiory historycznych odmian. Uprawa zagrożonych wyginięciem gatunków roślin oraz historycznych odmian wskazuje, iż nasze Arboretum odgrywa ważną rolę w zapewnieniu ochrony ex-situ – wyjaśnia kierująca Arboretum w Wojsławicach Hanna Grzeszczak-Nowak i dodaje: – Nasz projekt jest nakierowany także na ochronę bioróżnorodności Dolnego Śląska, Polski i obszaru Europy Centralnej. Polski Ogród Milenijny pomoże w tej ochronie, gdyż będzie zawierał kolekcje zachowawcze wybranych roślin ginących, zagrożonych i chronionych, a także godne zachowania krajowe odmiany roślin ozdobnych i sadowniczych – dziedzictwo polskich hodowców. To będzie nie tylko bank genów najbardziej wartościowych genetycznie roślin, ale też miejsce, gdzie będzie można zaprezentować turystom cenne przyrodniczo gatunki – mówi Grzeszczak-Nowak. Założenie nowego Ogrodu zwiększy powierzchnię edukacyjno-dydaktyczną Arboretum i przede wszystkim istniejącą różnorodność biologiczną o rodzime gatunki roślin oraz odmiany uprawne polskiej hodowli.

Projekt jest wieloetapowy i jego realizacja rozpoczęła się w połowie ubiegłego roku. Ponieważ Ogród jest zakładany na nowym, dotąd nieuprawianym terenie, najpierw należy oddarnić pole, wyciąć i wykarczować samosiewy drzew oraz uprawić i odchwaścić cały teren. Następnie będą zakładane ścieżki, drogi i rabaty, budowane przepusty i utwardzone drogi dojazdowe. Założona zostanie także instalacja nawadniająca. Pod koniec wakacji powinna zakończyć się budowa ogrodzenia zabezpieczającego przed sarnami, dzikami i zającami. Na początku lipca zacznie się przygotowywanie gruntu pod założenie rabat i specjalistycznych podłoży do uprawy roślin. Do końca roku powstaną także wszystkie niezbędne konstrukcje pod rośliny wymagające prowadzenia. Zakładanie unikatowej kolekcji 1000 polskich odmian roślin rozpocznie się jesienią. W uprawach zachowawczych roślin chronionych, ginących i zagrożonych będzie rosło minimum po 500 roślin z danego gatunku. Teraz opracowywana jest technologia ich uprawy i namnażania. Zostaną posadzone m.in. mieczyk błotny (Galdiolus paluster) i sulistrowicki (Gladiolus x sulistrovicus), kosaciec bezlistny (Iris aphylla), pajęcznica liliowata (Anthericum Liliano), róża francuska (Rosa gallica), dyptam jesionolistny (Dictamnus albus), czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum), len austriacki (Linum austriacum), paprotnik kolczysty (Polystichum aculeatum), zanokcica klinowata (Asplenium cuneifolium), elisma pływająca (Luronium natans), rosiczka okrągłolistna (Drosera rotudifolia) i pośrednia (Drosera intermedia) oraz wilczomlecz pstry (Euphorbia epithymoides). Na planszach informacyjnych ustawionych przy rabatach pojawią się niezbędne informacje na temat danego gatunku.

Tereny przeznaczone pod Polski Ogród Milenijny. Fot. Hanna Grzeszczak-Nowak/UWr

Projekt stworzenia Polskiego Ogrodu Milenijnego nie ogranicza się tylko do posadzenia roślin. W Arboretum odbywać się będą zajęcia popularyzujące wiedzę o środowisku, m.in. warsztaty, prelekcje, wykłady i lekcje terenowe adresowane do dzieci i młodzieży szkolnej, studentów oraz osób zainteresowanych problematyką ochrony bioróżnorodności. Oprócz tego będzie można skorzystać z zajęć pogłębiających wiedzę naukową, gdyż planowane są m.in. konferencje i szkolenia dotyczące np. sposobów realizacji działań mających na celu zachowanie gatunków ginących i rzadkich, w tym zbioru roślin, przygotowania upraw, prowadzenia hodowli, efektów realizacji podejmowanych działań. Wszystkie te zajęcia w trakcie trwania projektu odbywać się będą bezpłatnie.

Nowy Ogród zostanie udostępniony zwiedzającym w 2020 r. Będzie on w pełni przystosowany dla osób z niepełnosprawnością ruchową, zaś wiele objaśnień i tablic będzie dostosowanych do potrzeb osób słabowidzących i niewidomych z wykorzystaniem m.in. alfabetu Braille’a.

Całkowity koszt projektu to ponad 2 mln zł. Dzięki podobnej unijnej dotacji w latach 2013–2015 możliwe było m.in. zwiększenie puli genowej wielu roślin (m.in. liliowców), wprowadzenie usprawnień infrastruktury i wdrożenie nowych technologii ułatwiających dostęp do zasobów przyrodniczych Arboretum.

Obecny projekt, którego autorem jest emerytowany, wieloletni dyrektor Ogrodu Botanicznego UWr, prof. Tomasz Nowak, jest pionierski i innowacyjny. W Europie nie ma takiego ogrodu botanicznego, w którym pokazano by tak szeroko narodowy dorobek w hodowli roślin ozdobnych i użytkowych. Będzie to jedna z najbogatszych placówek, w której w uprawie ex situ znajdzie się tyle roślin ginących i zagrożonych wyginięciem.


Wojsławice położone są 50 km na południe od Wrocławia i 1 km na wschód od historycznej Niemczy, na obszarze chronionego krajobrazu Wzgórz Strzelińsko-Niemczańskich. Nad jednym z prawobrzeżnych dopływów Ślęzy, w malowniczej kotlinie, na północnych stokach Wzgórz Dębowych na wysokości 213−320 m n.p.m. znajduje się Arboretum Wojsławice będące placówką naukowo-badawczą i dydaktyczną Ogrodu Botanicznego oraz jedynym parkiem podworskim w randze arboretum na Dolnym Śląsku. Zostało założone ok. 1825 r. jako park z ogrodami przy folwarku. W późniejszych latach ogrody były coraz prężniej zagospodarowywane, najpierw jako park romantyczny, a następnie ogród różanecznikowy, który stosunkowo szczęśliwie przetrwał m.in. II wojnę światową. W 1977 r. nadano parkowi w Wojsławicach rangę arboretum, a w 1983 r. cały obiekt (blisko 5 hektarów) wpisano do rejestru zabytków kultury. Od 1988 r. Arboretum Wojsławice jest filią Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Wrocławskiego. Powierzchnię Arboretum systematycznie powiększano i dziś liczy ona ponad 62 ha. Na tym terenie rekonstruowane są stawy i cieki wodne, zakładane systemy nawadniające i wytyczane nowe alejki. Dzięki sadzeniu wielu nowych roślin, ich liczba zwiększyła się w ostatnich latach wielokrotnie i dziś obejmuje ponad 11 tysięcy różnych gatunków i odmian. Ze względu na stare, historyczne założenie ogrodowe nie przyjęto tradycyjnego, systematycznego lub geograficznego, układu kolekcji roślin. Rozmieszczone są one w układzie krajobrazowym i ekologicznym, zgodnie z ich siedliskowymi wymaganiami i dlatego są rozproszone na całym terenie. Warunki fizjograficzne, specyficzny mikroklimat, wysoka wilgotność powietrza, długo zalegający śnieg, sporadycznie występujące wiosenne przymrozki i żyzna gleba sprzyjają uprawie wielu gatunków roślin rzadko spotykanych w innych regionach Polski. Wszystkie okazy roślin posiadają szczegółową dokumentację, etykiety informacyjne, a unikaty specjalne tablice opisowe. Arboretum służy nauce oraz tysiącom gości, których przyciąga tu bujna przyroda i największe w Polsce kolekcje: Narodowa Kolekcja Historycznych Odmian Różaneczników (Rhododendron) Rasy Łużyckiej, bukszpanów (Buxus) i największa w Europie kolekcja liliowców (Hemerocallis). Dendrologiczną kolekcję wzorcową stanowią historyczne odmiany różaneczników rasy łużyckiej, tzw. odmiany Seidla (120 odmian). To właśnie te najstarsze, prawie stuletnie okazy różaneczników nadają specyficzny charakter Wojsławicom. W kolekcji rodzaju Rhododendron znajduje się obecnie około 900 gatunków i odmian, i należy ona do najstarszych oraz największych w Polsce. Arboretum można zwiedzać codziennie, także w święta, od połowy kwietnia do końca października.

Więcej na www.arboretumwojslawice.pl.

Kamilla Jasińska, współpraca Hanna Grzeszczak-Nowak

Dodane przez: Kamilla Jasińska

7 Lip 2017

ostatnia modyfikacja: 7 Lip 2017